Edebî Sanatlar, Mazmunlar ve İmge

Şiir dil, günlük dilden farklıdır. Sözün az, öz hâli tercih edilir. Derdini anlatan kristalize bir dil, sözcüklerin çağrışım değerlerine, söz sanatlarına, imgelere yaslanabilir.

Edebiyat eğitiminde, edebî sanatlar, matematik formülleri kıvamında öğretildiği zaman, teknik bir konuya dönüşür. Oysa, dil varlığının edebiyat içinde kazandığı anlam zenginliklerini kavramak için en iyi konu başlıklarından biridir. Özellikle mecazlar, divan şiirinin anlaşılması için elzem olduğu kadar, dilin gündelik ve edebî kullanım farklılıkları açısından da iyi bir öğrenme malzemesidir.

Cem Dilçin’in gruplamasıyla (Türk Şiir Bilgisi):

  • Mecazlar: Teşbih, istiare, mecaz-ı mürsel, kinaye, tariz, teşhis ve intak.
  • Anlamla ilgili sanatlar: İham, tevriye, istihdam, mugalata-i maneviye, tenasüb, leff ü neşr, tecâhül-I ârif, hüsn-i talil, sihr-I helâl, irsad, mübalağa, tezad, istidr’ak, tekrir, nida, istifham, rücu, tefrik, kat’, terdid, iltifat, telmih, irsâl-I misal, iktibas.
  • Sözle ilgili sanatlar: Cinas, kalb, iştikak, akis, iâde, tarsi, muamma, lügaz, harflerle yapılan oyunlar, akrostiş, leb değmez, noktalı-noktasız ve bitişen-bitişmeyen harflere ilişkin sanatlar, tarih, mülemma.
uygulama: edebî sanatlarla ilgili online uygulama

istiare, imge ve mazmunlar

Edebî sanatlar içinde istiare, hem açık hem kapalı olanıyla, doğrudan imgeyi (“Şiirde İmge (İmaj, Metafor)”) var eden bir sanattır. Sevgili için “güneşim” diye bir ifade kullanırsanız, bir yandan, onu bir başka şeyle, “güneş”le anlatırken, diğer yandan, güneşe dair özelliklerin de zihinde canlanmasını sağlarsınız.

Divan şiirinde “mah/ay” gibi bir açık istiare örneği, defalarca kullanıldığı için, bu edebiyata aşina herkes için sevgilinin güzel yüzünü ifade eden bir açık istiare, bir imge olmayı çoktan aşmış; kalıplaşmış bir ifadeye dönüşmüştür. Bu yanıyla da “mazmun” özelliği kazanmıştır.

uygulama: mazmunlarla bir divan güzeli çizimi

Bir Cevap Yazın