Hüsn ü Aşk ve Alegori (“Kavram”ların “Kişi” Hâli…)

Amaç eğitmekse ve hedef kitle, ortalama okur ise, kavramların soyut dünyasında bir şeyler anlatmak yerine, her zaman merak uyandırıcı, sürükleyici hikâyelerin dünyasından ulaşmak tercih edilmiştir. Bu yetmemiş, Hüsn ü Aşk gibi bazı eserlerde kavramlar da somutlaştırılarak genellikle birer kişiye dönüştürülmüş ve bu yolla, hem kavramların altı çizilmiş hem kolay kavranmaları sağlanmıştır.  Alegori olarak tanımlanan anlatımın bu şekilde kullanımın TDK tanımı:

“Bir görüntü, bir yaşantı veya bir davranışın daha iyi kavranmasını sağlamak için göz önünde canlandırıp dile getirme, yerine koyma”

Türk edebiyatında en bilindik birkaç örneği: Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacib), Mantıkuttayr (Gülşehrî), Hüsn ü Aşk (Şeyh Galib)

Hüsn ü Aşk gibi, tasavvufî olgunlaşma sürecinin alegorik olarak anlatıldığı bir eserin anlam katmanları üzerinde konuşmak, lise düzeyindeki öğrenci için kolay olmaz ama kavramların kişileştirilerek anlatıldığı olay akışı içinde, en azından çağrışımları çerçevesinde kavramlar arasındaki ilişkiler ağını kurabilmesi beklenir. Aşağıda, eserin özeti (kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi) yer alıyor.

 

***

EK: Hüsn ü Aşk’ta alegori yoluyla anlatılan “seyr-i sülûk”:

“Zengin bir duyuş ve düşünüşle söylenmiş tasavvufî bir mesnevi olan Hüsn ü Aşk’ın kahramanları, ne Leylâ ile Şîrin gibi aşk tarihinin birer maddî-gerçek güzelleri ne de Mecnun ile Ferhad gibi bu güzellere vurulmuş, tarihî-menkıbevî aşk kahramanlarıdır. Eserin kahramanları doğrudan doğruya Hüsn yani güzellikle bu güzelliğe ezelî yönelişin ifadesi olan Aşk’ın kendisidir.

Seyrü sülûkü anlatan Hüsn ü Aşk’ta bütün kişi ve yer adları tasavvufî birer semboldür. Hüsn hüsn-i mutlak (Allah), Aşk sâlik, derviş, Benî Mahabbet tarikat, Mekteb-i Edeb dergâh, Molla-yı Cünûn mürşid, Sühan kâmil mürşid, Gayret mücâhede, İsmet ihlâs, Kalp Kalesi gönül, Hûşrübâ nefistir. Ayrıca eserde yer alan kuyu, cadı, gulyabani, harâbe-i gam, deryâ-yı âteş ile diğer kişi ve yerler sâlikin aşmak zorunda olduğu engelleri temsil etmektedir. Eser ilâhî aşka erişebilmenin, Aşk’ın Hüsn’e kavuşmasının güçlüğünü belirtmek amacıyla kaleme alınmıştır.” (kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi)

Bir Cevap Yazın