Mazmunlarla Bir Divan Güzeli Çizimi

Mazmunların ortaya çıkardığı iki divan güzeli: İlki (Münif Fehim’den), divan şiirininahu gözlü Leylâ’sına eş; ikincisi, ironik bir şekilde, sözcüklerin mazmunlar ile kazandığı anlamlarından değil, sözlük anlamlarından çıkan görüntü…

mazmunlar

Aşağıdaki mazmunları kullanarak bir divan güzeli çizme…

Öğrencilerin elinden epeyce eğlenceli resimler çıkıyor. Hem eğleniyorlar hem fark etmeden birkaç mazmun öğreniyorlar.


Mazmunlar*** mazmunlar:

İskender Pala’nın tanımıyla:

mazmun a.i.  Mânâ,  anlam, kavram.

Edebiyatta bazı özel kavram ve düşüncelerin ifadesinde kullanılan klişeleşmiş söz ve anlatımlara denir. Kısaca bir şeyi, özelliklerini çağrıştırarak kelime grupları içinde gizlemektir.

 

Divân edebiyatı bir mazmûnlar edebiyatıdır. İslâm edebiyatlarının ortak malı olan mazmûnlar divân şiirine Fars edebiyatından girmiştir. Ancak İslâmlıktan önceki edebiyatımızda ve eski halk şiirimizde de zaman zaman mazmûnlaşmış düşüncelere rastlanır.

 

Mazmûn, bir sözün içinde gizli olan sanatlı anlamdır. Buna göre belli kelimelerin kullanılması yine belli düşünüş şekillerini doğurur. Söz gelimi sevgilinin ağzı için, klişeleşmiş bir mecâz olan âb-ı hayât, gül, gonca, şarab ve lal mazmûnları kullanılır. Okuyucu ağzın bunlardan hangisiyle karşılandığını beyitte geçen diğer kelimelerin yardımıyla anlar. Nitekim şâirlerin bu tür kullanımları sık sık tekrarları zamanla şiirin iyiden iyiye billurlaşmasına ve asıl sözün artık söylenmez oluşuna yol açmıştır. Yani ‘la’l veya gonca’ denildiği zaman artık ‘ağız’ı da ayrıca: söylemeye gerek kalmamıştır. Çünkü her okuyucu bunların ‘sevgilinin dudağı’ demek olduğunu anlar duruma gelmiş ve sonuçta la’l veya gonca ağız için birer mazmûn haline dönüşmüştür. ‘Sinede evvel ne muhrik arzûlar var idi/Lebde serkeş ahlar âheste hû’lar var idi (Nedim)” beytinin ikinci dizesinde geçen ‘serkeş (baş çekmiş)’lik ve ‘âheste hû’ çekiş, serviye ait özelliklerdir. Servi hiç söylenmediği halde bu dizede bir mazmûn olarak bulunmaktadır.”(İskender Pala, Divan Şiiri Sözlüğü)

Bir Cevap Yazın