Batı Tiyatrosunun Temel Türlerinden Trajedi (Metin ve Uygulama)

Trajedi , Dionysos Şenlikleri’nde koro halinde söylenen şarkılardan doğmuştur. Koroyu oluşturan kişiler keçi kılığına bürünerek şarkı söyledikleri için bu oyun türüne “keçi şarkısı” anlamına gelen trajedi (tragos: Keçi +oidie: Şarkı) denmiştir. Başlangıçta sadece bir koronun şarkılar söylemesinden ibaretken giderek oyuncu eklenmesiyle tiyatroya dönüşür. (Sahne düzeni: koro + bir oyuncu..Zamanla oyuncu sayısı artar.)

Ölümlü trafik kazaları veya ağır travmalara yol açan acıların derinliğini belirtmek için “trajik” denir ancak, içinde kişinin iradesiyle seçim yapma ve karar süreci bulunmayan hiçbir acı, terim anlamıyla “trajik” gruba girmez. Trajedide, kahraman iki çok önemli değer arasında bir tercih yaparak en doğru kararı vermek durumundadır ve her durumda, tercih etmediğinin hüznünü yaşamaya mahkûmdur. Bu nedenle, trajedilerin sonu acı biter.

trajedi

Kral Agamennon’un, Artemis’in öfkesini dindirmek için kızı Iphigenia’nın kurban edilmesine rıza göstermesi

Kahramanın yapacağı seçim onun ve oyunun kaderini belirler. Burada trajedi şairinin üstüne düşen görev, en doğru tercihi gösterebilmesidir. Çünkü ondan, toplumsal ve ahlaki değerlerin dışına çıkmaması ve halka en doğru olanı aşılaması beklenir.Bu katı tutum Rönesans sonrası yumuşatılmıştır.(Bu karar alma süreci de yeşil elbiseyi mi alayım, kırmızı olanı mı gibi bir şey değildir!)

Trajedide katharsis/arınma ve eğiticilik esastır.
Trajedi seyircisi oyun süresince kahramanın seçiminden etkilenir ve bu süreci kendi içinde yaşar. Çözümle birlikte manevi bir arınma gerçekleşir. Böylece bir trajedi metni ile hem katharsis sağlanır; hem eğitici, ahlaki bir işlev yerine getirilmiş olur.

trajedinin özelliklerin Iphigenia Aulis’te (Euripides) trajedisinden bir bölüm üzerinde gösterilmesi

(Aşağıdaki görselde işaretli alanlara tıklandığında, açıklamaları görülebilecektir.)

trajedi

Trajedi, manzum olarak yazılır. Manzum trajedi geleneği romantik döneme kadar sürmüştür.

(Bu metin nesir olarak çevrilmiş!)

Trajediler, konusunu mitolojiden, efsanelerden alır. Ağırlıklı olarak insan-Tanrı ilişkileri çerçevesinde yoğunlaşır. Örnek; Ödip’in konusu, Promete’nin konusu...
(Agamemnon, Yunan mitolojisinde Truva savaşının baş aktörlerindendir.)

Kişi kadrosu soylu, aristokrat kesimden seçilir. İlkçağ trajedilerinde mitolojik, olağanüstü kahramanlar da eserde yer alır.

(Agamemnon, Miken kralıdır; kardeşi de Sparta kralı.)

trajedi türünün metinde gösterilemeyen diğer özellikleri:

  • Üç birlik kuralı: Zaman, mekan ve olayda birlik aranır.
  • Koro: Oyuncular dışında sahnede oyun boyunca koro bulunur. Koro, zaman zaman oyuna müdahale eder, oyuncularla diyalog kurar veya oyunun atmosferine katkıda bulunan şarkılar söyler.

Trajedi, aynı derecede önemli iki seçenekten doğru olanın tercih edilmesi üzerine kuruludur.Trajedide önem derecesi birbirine eş iki yönlü bir sorun ortaya konur. Oyun bu soruna çözüm arama üzerine kuruludur. Trajik öğe, kahramanın iki eş ve üstün değer arasında karar vermek durumunda kalmasıdır.

(Savaşa hazırlanan donanma, yelken açmaya hazırlandığında esmeyen rüzgârdan ötürü, hareketsiz kalır. Ordunun başında Agamennon vardır ve bu olumsuz durumun ortadan kalkması için, onun Artemis'e bir kurban vermesi gerektiği belirtilir. Agamennon, ülkesinin savaş galibiyeti ile kurban edilecek kızı Iphigenia arasındaki tercihini, kızının ölümünden yana yapar. Her trajik kahraman gibi, o da hangi kararı alsa, diğerinin hüznünü içinde taşımaktan kurtulamayacaktır.)

(bu etkileşimli görselin sınıfta kullanılabilir şekli için: trajedi)

İlgili: “Kanunî Sultan Süleyman Dörtlemesi’nden (Trajedi Örneği)”

Bir Cevap Yazın