Soyutlama ve Özdeşleyim ve İki Resim

Wilhelm Worringer’in yazdığı Soyutlama ve Özdeşleyim, 1906 yılında hazırlanmış bir doktora tezi… 1908’de yayınlanmış. İsmail Tunalı’nın değerlendirmesine göre:

İçinde yaşadığımız yüzyılda sanat teorisi veya estetik alanında pek az eser vardır ki, Türkçesini sunduğumuz ‘Soyutlama ve Özdeşleyim (Einfuhlung)’ kadar etkili olabilmiş olsun’.(…) Soyutlama ve Özdeşleyim (Einfühlung)’in ana özelliği, sanat üsluplarına psikolojik ve felsefi görüş açısından bakmasıdır. Bunun sonucu olarak da, sanat üslupları, dar bir anlayış kadrosu içinden çıkarılıyor, bir evren görüşünün objektivation’u olarak kavranıyor. Şüphesiz, böyle bir sanat teorisi, sanatı derin bir psikolojik problem olarak anlar ve temellendirir .

Benim de eskilerde etkilenerek okuduğum bir kitaptır. Beşir Ayvazoğlu, etkilenmekle kalmamış, İslam Estetiği ve İnsan kitabı için esinlenmiş ve yararlanmıştı. Aşağıdaki resimler bana söz konusu iki kitabın özeti gibi gelmiştir hep… Doğu ile Batı’nın düşünme biçimleri üzerine çok şey söyleyen iki resim… Beşir Ayvazoğlu’nun deyişiyle, tecrit ve taklit; Tunalı’nın Worringer çevirisiyle soyutlama ve özdeşleyim… Kendini daha büyük bir bütünün parçası olarak konumlandırma ve anlamı öne çekme yahut yeryüzünün bir parçası olarak anlamı maddeyle uyuşturma..

soyutlama ve özdeşleyim

Kuşlu mozaik (2.yyıl,Defne/Antakya) ve Besmele (İsmail Zühdü)

Bunlar, ilkece birbirlerini dışarda bırakan karşıtlardır. Fakat gerçekte sanat tarihi, her iki eğilimin bitip tükenmeyen bir hesaplaşmasıdır.” (Worringer,Soyutlama ve Özdeşleyim)

İnsanın evreni algılayışındaki farklılığının sanat yoluyla kendine karşılık bulduğu bir alandır bu hesaplaşma. Olsun… Yine de, mesela, bayram, her bir tür hesaplaşmadan muaf değil midir? Nihayetinde, her bayram, en yalın haliyle, yeryüzü neşesinden hiçbir şekilde vazgeçemeyen insanın, kendini yaratan tanrısına şükrüdür. Ortalama insan, soyutlama ve özdeşleyimin orta noktasına kendini huzurla yerleştirmeyi bir şekilde başarır. İyi ki başarır…

Çekmeceden çıkan bir bayram kartı ile bir takvim yaprağının akla getirdikleridir…

*** Wilhelm Worringer, Soyutlama ve Özdeşleyim, Remzi Kitabevi, 1985 (çeviren: İsmail Tunalı)