dil ve düşünce yahut dünyayı dilin içinden okumak

dil ve düşünce


dil ve düşünce“Dilimin sınırları dünyamın sınırlarıdır.”

(Wittgenstein)


Küçük Prens (Antoine de Saint-Exupéry)

Küçük Prens (Antoine de Saint-Exupéry) yıllar önce okuduğum, o nedenle de bir iki yıl önce tekrar ön plana çıkıp üstelik bir endüstri nesnesine döndüğünde dur bi daha okuyayım deme gereği...

Ana Dili Eğitimi için Uygulama Örnekleri

Meslektaşlarımla kısa adıyla Türkçeyi Hissediyorum, tam adıyla Türkçeyi Hissediyorum x’i Anlıyorum (x’in yerine çalışılacak yabancı dil geliyor) projesi yürütmüştük. Çalışma, ana dili eğitimi veren öğretmenlerle işbirliğini öngörüyordu. Benim de...

“Hikmet Burcu”… Şiirde Kemâle Ermenin Adı…

Ayşe Sarısayın Çok Şey Yarım Hâlâ kitabında babası Behçet Necatigil’i anlatırken, onu “hikmet burcu” şairlerinden biri olarak niteler. “Hikmet burcu”, Behçet Necatigil’in bir tür şiir yolunda ilerleyenlerin aşması gereken...

İşaret Dilini Öğrenirken…

İşaret dili derslerinde ikinci hafta bitti. 100’ün üzerinde sözcüğü parmaklarıma taşımayı öğrendim. İngilizce konuşabileceğim bir ortama girmeyi düşünmüşken o sınıfın kayıtlarının ilk dönem yapıldığı söylenmiş, ama istersem işaret dili...

“Okumaya Adanmışlık Modeli” Üzerine…

“Okumaya Adanmışlık Modeli”nin 8.sınıf öğrencilerine uygulandığı ve onların okuduğunu anlama düzeyleri ile okuma motivasyonlarının değerlendirildiği bir makale okudum. Giriş bölümünden düştüğüm notlar aşağıda, yayınlanma tarihi itibariyle Dr. Gülşah Mete...

Anlayarak Hızlı Okuma!

Google’a “anlayarak okuma” yazdım. “Anlayarak hızlı okuma” seçeneğinden kurtulmam için, biri hariç ilk 80 sonucu geçmem gerekti. Sonra karma ve yine hızlı okumaya dair sonuçların ağırlıkta olduğu sonuçlar geldi....

Okuma Alışkanlığı Kazanmak yahut Okumayı Öğrenmek

Bloom taksonomisinin duyuşsal öğrenme basamakları, kişiye bir değeri veya bir davranışı kalıcı olarak edindirme sürecini içeren zorlu bir süreci kapsar. Okuma alışkanlığı kazanmak veya kazandırmak açısından taksonominin bu ayağının...

Millî Edebiyat/ Eğitim/ Astronot…

Yıllarca, “Millî Edebiyat” ünitesine ne zaman geçsem, birçok meslektaşım gibi ben de bir açıklama yapma gereği duymuşumdur. Üstelik bu açıklama, muhafazâkâr bir itirazı dillendirir ve bir doğruyu dile getirir....

FRP ve Kurmaca Metinler ve Okumaya Özendirme

Sahi, hayat oyununda “wisdom” özelliğiniz 10 üzerinden kaç puan eder yahut “intelligence” düzeyiniz yahut “charisma”nız vs? Park yürüyüşlerimizin birinin sonunda banklarda soluklanma faslı… Muhabbet, işe ve insana emek verip...

İnternette “Haber”e Giriş!!!!

Epeydir, internette herhangi bir haberin sunulma biçimi, bana çok itici ve dalga geçer gibi gelmekte… “Algı yaratmak”tan söz etmiyorum, herhangi bir habere sözü getirmek için kendini tekrarlayan soru veya...

“Çavdar Tarlasında Çocuklar” ve Kitaplar

“Çavdar Tarlasında Çocuklar (J.D.Salinger)”in devam yazısı… Holden’in dünyasında ne kadar nefret ettiğini söylese de filmlerin önemli bir yeri var ve bahsi geçtiğinde sahiplendiği bir okuma dünyasına sahip. Hayatının kesitleri...

Okur Tipleri ve Ne Bulursa Okuyanlar!

Yemek yeme alışkanlığını metafor olarak kullanıp bunun üzerinden okur tipleri yahut türlerini gruplayan eğlenceli bir liste okudum. Aslında kısa bir çalışma metniydi ve okuyana da hangi okur tipi olduğunu...

Okumak İyidir (“Kitap Bir Keşiftir”)

Ben, “okumak iyidir” mealine gelecek öğüt/ öneri/ rol-modellik konusunda, edebiyat dışından insanların, bir edebiyat öğretmeninden daha ikna edici olduklarına inanırım. Edebiyat öğretmeni, ne de olsa alanın “kaynana”sı gibidir; iyi...

Yazar ve Anlatıcı ve Kahraman…

Yazar-eser ilişkisinin sıklıkla tartışılan başlıklarındandır: Yazardan yola çıkıp eserinin, eserden geri gelip yazarının bilgilerine vakıf olmak ne kadar mümkün, ne kadar sağlamaya yönelik, ne kadar gerçek, en önemlisi ne...

“Okuma Zevki Nasıl Gelişir?” (Çetin Altan)-2

Çetin Altan, “Okuma Zevki Nasıl Gelişir?” yazısında üç yıla yayılacak bir “okumaya başlama dönemi”ni adım adım keyifli bir yolculuk haline getirmenin ipuçlarını verdikten sonra (“Okuma Zevki Nasıl Gelişir?”(Çetin Altan)-1),...

“Okuma Zevki Nasıl Gelişir?” (Çetin Altan)-1

Fakültede öğretmen adaylarına ders anlatırken, konu “okuma”ya geldiğinde genellikle aynı şeyi söylerdim: Önemi üzerine konuşmamıza gerek yok –belki de her zamankinden daha fazla vardır artık ya neyse– okumak iyi...

Yeni Türk Harfleriyle İlk Alfabe

Yolumun İstanbul’a daha sık düştüğü zamanlardan birinde, muhtemelen Beyazıt’ta bir sahaftan almıştım. Zamanını hatırlamıyorum. Üzerindeki tarih: 1928. Yeni Türk Harfleriyle İlk Alfabe adı, Yeni Türk Harfleri -le İlk Alfabe şeklinde...

Dilin, Anlattığı Dönemle Bağı

Jose Saramago‘nun Kabil romanında, Habil’i öldürüp zorunlu sürgünlüğünü yaşayan Kabil, yolda karşılaştığı yaşlı bir adamla sohbet eder. Kitapta, böyle bir sohbet dilinin olabilirliği üzerinden ilgili satırlara dair bir anlatım dili değerlendirmesi...

“Okumak Sohbet Etmektir.” (Alberto Manguel)

Alberto Manguel adı okumayla özdeş gibi: Okuma Günlüğü, Okumanın Tarihi, Okumalar Okuması, Geceleyin Kütüphane… Okuma Günlüğü’nde yer yer “okuma”ya dair düşüncelerini ve deneyimlerini de paylaşmış. Şunu tuttum: “Okumak sohbet etmektir.”...

Il Postino yahut Metaforların Dünyasında…

İmge (imaj, metafor)  edebiyat öğretmenlerinin gerçek anlamda öğrencilerine kavratmaları bir parça zor ama bir o kadar da keyifli konu başlıklarındandır. Il Postino, metaforun en yalın haliyle anlatıldığı harika bir film....

Duygunun Sözcükleri

Ece Temelkuran’ın Muz Sesleri’nde insanlık hallerinin dildeki yansımalarına güzel örnekler vardı. Bir durumun ifadesinde, dilden seçilen ögelerin tesadüf olmadığını kavratmaya dönük bir ders için, kitaptan kullanacağım örneklerden biri “yılan”...

Okuma, Yazma Derken…

Aklımdan geçenlerin çok güzel bir örneğiydi. Bildirinin çıkış noktasında, “yazma” eyleminin öğretilebilir olduğu ve bu çerçevede öğrenciyi geliştirmek için mevcut bir örneği “taklit”le işe başlatmanın kolaylaştıracağı savı vardı. Sunumda...

Edebiyatın Eğitimi Sempozyumu (MEF Okulları)

Gecenin bir vakti ile akşamın alacası arasına sıkıştırılmış günübirlik bir İstanbul yolculuğu… MEF Okullarının düzenlediği “Edebiyatın Eğitimi Sempozyumu”na (10 Mart 2012) dinleyici olarak katıldım; bir ara kendimi atölye çalışması...

Fareler ve İnsanlar ve Mario Vargas Llosa

Bir metin okuması daha… 2010 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Mario Vargas Llosa’nın yazma tutkusunun başlangıcını anlattığı satırlarda soluklanma: “Nasıl başladı yazma tutkusu bende? Uzun uzun anlatacak değilim. Daha ilkgençlik...

“Bülbülü Öldürmeden Şiiri Yorumlamak”…

“Bülbülü öldürmeden şiiri yorumlamak”… Bir konuşma dolayısıyla kullanmak istediğim bir metafordu. Ahmet Haşim’e aitti: “‘Mana’ araştırmak için şiiri deşmek, terennümü yaz gecelerinin yıldızlarını ra’şe içinde bırakan hakir kuşu eti...

“Kuntu”-“Muntu” Aralığında…

Ankara Üniversitesi Çocuk ve Gençlik Eğitimi Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin  düzenlediği 3.Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu hafta içinde gerçekleştirildiği için bugün sadece bir oturumu izleme fırsatım oldu. Başkanlığını Prof.Dr.Cahit...

Hilmi Yavuz’la Sözcükleri Sevmek Üstüne…

Bu yıl, Türkçenin dil bayramının 79.yaşı için konuğumuz şair Hilmi Yavuz oldu. Etkinlik hazırlıklarını Müge Hoca yürüttü; ben açıkçası daha çok söyleşinin keyfini sürdüm. Şiirini severdim; özellikle öğrencilere yönelik...

Yaratıcı Yazarlık Atölyesi

Bir yaratıcı yazarlık atölyesi… Benim için kayda değer ilk bilgi, “Bu tür  bir çalışmaya kim neden katılır?” sorusunun yanıtı oldu. Lojistikle ilgilenen de vardı, elektronik ve haberleşme mühendisi de,...

“Hikâyenin Yaprakları Çırpınıyor”

Sözcüklerin yüklendiği anlamları örneklediğim metinler arasında, Muz Sesleri’nden aşağıdaki satırlar da vardı. Bir çocuğun ölümü karşısındaki çaresizliğin çığlığı, “tiyatro” ve tiyatroya ait terimlerle anlatılıyordu. Olması gerekenin olamadığı, yetemediği noktada,...

Dil Bilinci Edinmek… (Jülide Gülizar ve Murat Atak)

Okulumuz, Jülide Gülizar ve Murat Atak’ı ağırladı bugün. Dil bilinci ve elbette önce sevgisi üzerine öğrencilerimizle söyleştiler. Murat Atak, dili kullanma becerimizi/becereksizliğimizi, özenimizi/ aymazlığımızı esprili bir dille ve “güleriz...

“Öğretmenler Buluşması” ve Edebiyat Dersi Kitapları

Büyük Kolej’in düzenlediği bir günlük “Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenleri Buluşması”nın ilkine katıldım bugün. Son birkaç konuşmaya ve muhtemelen asıl “buluşma”nın gerçekleşeceği “Beyin Gücü: Fırtınalı Beyinler” bölümüne kalamadım. Edebiyat...

“Yazmasam Deli Olacaktım” Çeşitlemeleri

Ara Güler’in ünlü Sait Faik fotoğrafını Google’da ararken yazmayı kafama koymuştum. “Haritada Bir Nokta” öyküsünde geçen bir cümlenin (“Yazmasam deli olacaktım”) net ortamındaki bilgi kirliliğinden nasıl nasiplendiğini fark etmiştim...

Melekler Toplantısı…

78 yaşında bir pamuk nine… Anadolu müslümanlığı denen anlayışın, ta 13.yyılın erenlerinden, Hacı Bektaş’tan, Mevlânâ’dan, Yunus’tan, hatta Nasreddin Hoca’dan gelen bir huzuru, dinginliği, bilgeliği kendi zamanına taşıyabilmiş, dopdolu, capcanlı...

Hikâye Anlatıcısı İnsana Dair Ne Anlatır?

Tekinsiz (Chuck Palahniuk)’i farklı metin gelenekleriyle birlikte okumak ve değerlendirmek de mümkün, özellikle de birbirini daha önce hiç tanımayan bir grup yazarın aldıkları davet üzerine birer hikâye anlatıcısı olarak...

Günlük Tutmak Yazarlığın Neresindedir?

TÜYAP notlarının sonu… İzleyici, sorular bölümünde aslında klasik bir soru yöneltmişti Selim İleri ile Ayşe Kulin’e: -Genç yazarlara tavsiyeleriniz nelerdir? Onlardan gelen yanıt, günlük tutma çevresinde yoğunlaştı. Ayşe Kulin’in...

Üslûp, Kusur, Sıradışılık, Ayrışma

Elif Şafak’ın Aşk’ıyla ilgili yazdığım metne düşülmüş bir yorum notu gördüm blogumda. Dün gönderilmiş. Bir de Orhan Pamuk’un Benim Adım Kırmızı’sını okumamla ilgili bir öneri yapılmış… Not kayda değerdi....

Üslûb-ı Beyân Ayniyle İnsan

Mario Levi’nin Karanlık Çökerken Neredeydiniz romanının ilk bölümü, bir topluma ve bir kente ait olma duygusunu değişik yönleriyle ve ince ince işleyen dikkate değer bir metin içeriyor. İzak, hem kendi...