Bloom Taksonomisi ve Edebiyat Dersleri

Bloom taksonomisi, güncellenmiş hâliyle, bilişsel düzlemde “bilgi”den “yeni ve özgün bir bilgi yahut ürün üretme”ye uzanan bir çizgide öğrenmeyi aşamalandırır. (Duyuşsal düzlemde aşamalı kazanımlar için şuraya bakılabilir: Okuma Alışkanlığı Kazanma yahut Okumayı Öğrenme) Taksonominin eğitim uygulamalarındaki somut karşılıkları, genelde hedef ve kazanımları belirten eylemlerle ifade edilmektedir. Kaynaklardaki ortak paydaya göre, öğretmenin öğrencisine edindireceği kazanımların güncellenmiş Bloom taksonomisindeki yeri (ilgili basamakların üzerine tıklandığında, eylem karşılıkları görülebilecektir.):

bloom taksonomisi

bloom taksonomisi

Uygulama (yerine getirme- bilgiyi kullanma)Çözümleme (Ögelere, ilişkilere, ilkelere yönelik çözümleme- ayırt etme, ayrıştırma- düzenleme- atfetme)Yaratma (planlama, üretme, türetme)

  • yazar-söyler-isimlendirir-
  • tanımlar-
  • listeler- sıralar- eşleştirir-
  • seçer-işaretler-belirler-altını çizer- gösterir

  • benzerlik/farklılık açıklar,
  • olumlu/ olumsuz yönleri belirtir
  • örnek verir
  • çevirir-değiştirir
  • tablo/ grafik/ şemaya dönüştürür
  • açıklar
  • yeniden yazar, yeniden sıraya koyar
  • tahmin eder, çıkarımda bulunur
  • özetler
  • ana çizgileriyle söyler

Uygulama (yerine getirme- bilgiyi kullanma)

  • ilişki kurar
  • kuralı, ilkeyi açıklar
  • hesaplar, problem çözer
  • gösterir
  • hazırlar
  • kullanır
  • yönetir

Çözümleme (Ögelere, ilişkilere, ilkelere yönelik çözümleme- ayırt etme, ayrıştırma- düzenleme- atfetme)

  • ögelerine, parçalarına ayırır
  • alt bölümlere ayırır
  • ana hatlarını gösterir
  • ögelerin özelliklerini açıklar
  • birbirinden ayırt eder
  • ögelerin birbirine etkisini açıklar
  • ögeler arasındaki ilişkiyi açıklar
  • karşılaştırır
  • saptar
  • bağlantı kurar

  • ispatlar, doğrular
  • yorumlar, değerlendirir, eleştirir
  • tartışır
  • karşılaştırır, farklılıkları belirler
  • hataları bulur
  • önerir
  • karar verir
  • standardize eder

Yaratma (planlama, üretme, türetme)

  • planlar
  • tasarlar
  • düzenler, örgütler
  • üretir, yapar
  • birleştirir, kurar
  • model oluşturur

taksonomideki karşılıklarıyla blogda yer alan etkinlikler

Blogdaki örneklerin çoğu sınıfta dersin bir parçası olarak online uygulanabilir. Listelemede, güncellenmiş Bloom taksonomisi  esas alınmış; ancak “anlama” ve “çözümleme” ile “uygulama” ve “yaratma” basamakları, birbirlerine yakınlık ve farklılıkları da gözetilerek bir arada verilmiştir. Çünkü bazı uygulamalar, niteliğine göre, basamakların birinden diğerine doğru evrilebilmektedir.

& bilgiyi hatırlamaya yönelik örnekler

Her okumanın, sadece metnin okunmasıyla sınırlı olmadığı; okuyanın birikimi, algısı, hassasiyetleri, okuma hedefi vb. çok farklı değişkenlere bağlı olduğu bilinir. Birikim, çağrışımlar yoluyla metinler arasında bağlantılar kurabilmenin ve varsa bağlantıları bulabilmenin de önünü açar. Eğitim süreci, genelde henüz birikim oluşturma aşamasını içerdiği için, bunun pratik karşılıklarından biri, okulda verilen zorunlu okumaların denetlenmesine dayalı bilgi yoklamalarıdır, denebilir. Okuma alışkanlığı kazandırma önemseniyorsa, mevcut bilgiyi yoklamanın, daha keyifli yolları bulunabilir. Yazar-eser dağarcığını yoklama bir oyuna dönüştürülerek yapılınca, çok eğlenceli olabilmekte, meselâ. 5N1K ve online olarak da yaygın kullanılan farklı soru türleriyle bilginin ölçülmesi, hazır bulunuşluğun görülmesi veya yeni öğrenilmiş bilginin yoklanması mümkün. Blogda hatırlama basamağına uygun:

& bilgiyi anlamaya, çözümlemeye yönelik örnekler

“Anlama” ve “çözümleme”nin somut çıktıları olan eylemler, bilgiye ve/veya metne genel anlamıyla hakimiyeti gerektirir ve gösterir. Bir metni anlayarak okuma da benzer çabayı bilinçli veya gayriihtiyari ortaya koyar. Blogda anlama ve çözümleme basamaklarına uygun:

& bilgiyi kullanmaya, uygulamaya yönelik örnekler

Bloom taksonomisi kapsamında bilişsel öğrenmeyi tanımlayan basamaklardan “uygulama”, kazanılmış bilginin kullanılmasına dayanır. Bilginin kullanılması; bir sistemin işleyiş ilkesini gösterme de olabilir, o ilkeyi uygulayarak sistemi işletmek de… Sözgelimi, bir şiir nazım biçimini kavramış öğrenciden, o nazım biçiminin ayırt edici özelliklerini bir metinde gösterebilmesi yahut o özelliklere uygun bir örnek yazması beklenir. Blogda uygulama basamağına uygun:

Bloom taksonomisi

& bilgiyi değerlendirmeye yönelik örnekler

Değerlendirme, adı üstünde, bilgiye dair bir “değer”lemedir.  Bloom taksonomisinde bilgiyi değerlendirme, bir konu veya sorun çerçevesinde, hem yorumlama, eleştirme, tartışma hem de bunun sonucunda, karar verme, kanıtlama süreçlerini içerir. Genel öğretim yöntemleri ile drama teknikleri içinde, bağımsız bir konu veya bir metin etrafında, değerlendirmeye, yanı sıra çözüm önerileri sunmaya yönelik ve öğrencinin süreçte etkin olduğu çeşitli tartışma teknikleri de yer alır. Blogda değerlendirme basamağına uygun:

& bilgiyi örgütlemeye, üretmeye, yeni bir ürün tasarlama ve yapmaya yönelik örnekler

Kitap okumayı sıkıcı bulan öğrenciler için durumu tersine çevirmenin en pratik yolu, öğrencinin ilgi alanına uygun metin odaklı ürün tasarlatmaktır. Metnin kısa filmi çekilebilir, bestesi yapılabilir, afişi çizilebilir, bilgisayar oyunu bile olabilir vb. Öğrenci, ilgilendiği alanda bir ürün ortaya çıkarmak için, kitabı dikkatle okumayı göze alabilir(!) Sayısız uyaranın ortasında, kitapların sessiz dünyasına yoğunlaşıp sözcüklerle kurulu dünyaları keşfetmek çoğu kişi için zor ve sıkıcıdır. Bunu anlayıp yaş grubunun özelliklerine uygun eğlenceli kapılar açmak beraberinde kendiliğinden okumanın kapısını da aralatabilir. Okunan metinlerle bağlantılı veya bağımsız yazma çalışmaları ile yazı dışında özgün ürünler tasarlama, modelleme, üretme bu grupta yer alır.(örnekler)

Not:
Etkinlikleri güncellenmiş Bloom taksonomisinin kazanım olarak ifade edilen eylemlerine göre sınıflamak kolaydır ancak bu, bazen yanıltıcı olabilmektedir. Birkaç örnek:
  • “Karşılaştırma”ya dayalı bir çalışma örneği:
    • Öğrencinin Felatun Bey ile Rakım Efendi romanında Felatun ile Rakım’ın ortak ve farklı özelliklerini karşılaştırarak ifade edebilmesi, çalışmanın gerektirdiği bilgiyi KAVRADIĞInı gösterir.
    • Öğrencinin aynı romanda yazarın Felatun’a ve Rakım’a uzaklığını ortaya koymak üzere bir tarama yapması, ilgili ifadeleri bulup karşılaştırarak bir sonuca varması metni ÇÖZÜMLEYEBİLDİĞİni gösterir.
  • “Uygulama” ve “yaratma”ya dayalı bir çalışma örneği:
    • Öğrencinin ders konusu olarak işlenen mani türlerinden herhangi birinin kurallarına uyarak yeni bir mani yazabilmesi, öğrendiği bilgiyi kullanarak UYGULAYABİLDİĞİni gösterir.
    • Öğrencinin aynı mani bilgisinden esinlenip bu türün dilinde, içeriğinde veya yapısında bir değişiklik yaparak ya da bu türü farklı bir ortamda etkili olacak şekilde kullanarak özgün bir ürün ortaya koyması YARATICILIĞInı gösterir. (Mevcudun örneklerini verdiği için zanaatkâr, uygulama basamağında; özgün ve biricik bir eser ürettiği için sanatkâr, yaratma basamağında yer alır.)

Not:

Satranç (Stefan Zweig) romanında, Dr.B’nin can sıkıntısıyla başladığı satranç öğrenme süreci,  Bloom taksonomisinin bilişsel aşamaları için güzel bir uygulama örneğidir.  Bakılabilir: Satranç (Stefan Zweig) ve Bloom Taksonomisi

Yorum: “Bloom Taksonomisi ve Edebiyat Dersleri

    Comments are closed.