Metin Türleri ve Bağlantılı Uygulama Örnekleri

Orta Oyunu Örneği Üzerinden Türün Özellikleri

Geleneksel Türk tiyatrosunun türlerinden orta oyunu tam olarak ne zaman ortaya çıkmıştır belli değildir ama “orta oyunu” terimi, 19.yyılda kullanılmaya başlanmış ve bu yüz yılda yaygınlaşmıştır. Orta oyununun devamı gibi görülebilecek tulûat da, Batı tiyatrosu etkisiyle ortaoyunu ve batı...

Eleştiri ve Sanatçı, Eser, Okur, Toplum

Berna Moran, Edebiyat Kuramları ve Eleştiri kitabında, sanat eserini de katarak bir sanat eserini bağlayan ve birbirileriyle etkileşim halinde olan toplam dört ögeden bahseder: Sanatçı, eser, okur, toplum. Bu ögelerden hangisi merkeze alınmışsa, eleme ve değerlendirme de ona göre...

Günlük (Günce) Örnekleri -Metin ve Uygulama-

Günlük bilgisi için bakılabilir: Günlük (Günce) ve Blog günlük (günce) metin örneklerinden: Günlük üstünden keyifli, ironik bir hikâye okumak isterseniz, “Münip Bey’in Günlüğü” (Fürûzan) ve sahici günlük notlarıyla Tolstoy ilginizi çekebilir. Ben her ikisini bloglarla karşılaştırmalı olarak bloguma not olarak...

Günlük ve Anı türlerinin Ortak ve Farklı Yönleri

Günlük ve anı türleri, farklı açılardan otobiyografi ve gezi türleriyle benzeşen özelliklere sahip olduğu gibi kendi içinde de benzeşen ve ayrışan özelliklere sahiptir. günlük ve anı türlerinin ortak ve farklı yönleri:  Günlük, “yaşanmakta” olanı; anı “yaşanmış” olanı anlatır. “Günlük...

Makale Örneği Üzerinden Türün Özellikleri

Makale türü ile ilgili özellikler, “Televizyon ve Saldırganlık” başlıklı makale örneği üzerinde gösterilerek verilmiştir. makale örneği: “televizyon ve saldırganlık” Doç.Dr.Ali Dönmez imzalı makale, 28 sayfalık hacimli bir metindir. Sadece bazı bölümlerinin alındığı aşağıdaki metne renkli olarak eklenmiş notların üzerine...

Fıkra (Köşe Yazısı) -Metin ve Uygulama-

Fıkra (köşe yazısı) hakkında bilgi genel bilgi şurada; türünün özelliklerini metin üzerinde gösterme örneği aşağıda… Aşağıda Doğan Hızlan’ın “Sabahattin Ali’nin Şehirleri” üzerine köşe yazısı yer almaktadır. Metinde renkli olarak eklenmiş notların üzerine gelindiğinde, türe ilişkin kısa bilgiler görülecektir. Renkli notlar, bilgiyi...

Yaşar Kemal’in Sait Faik’le Bir Röportajı

Röportaj türünün özelliklerini belirlemeyle ilgili çalışma için kullanılan röportaj örneği… Sait Faik Abasıyanık’ın Mark Twain Cemiyeti’ne fahri üye seçilmesi üzerine Yaşar Kemal’in onunla yaptığı röportaj: SAİT FAİK’LE GÖRÜŞME Akşamüstleri Tünelden Taksime doğru sol kaldırımdan yürürseniz, gözünüze dalgın, siyah gözlüklü,...

Divan Şiiri Nazım Biçimleri (Metin ve Uygulama)

Blogda bilgisi, örnekleri ve online kullanılabilir uygulamaları bulunan divan şiiri nazım biçimleri linkleriyle verilmiştir: beyitlerle kurulan divan şiiri nazım biçimleri: Gazel Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama) Kaside Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama) Mesnevî Nazım Biçimi (Online Uygulama) Beyitlere Eklemelerle Yeni...

Halk Şiiri Nazım Biçimleri ve Türleri

Yazılı örnekleri cönk adı verilen defterlerde yer alan, halk kültüründen doğan halk şiiri, diğer halk edebiyatı ürünleri gibi, halkın yaşadığı somut konularla (aşk, doğa, ayrılık, özlem, ölüm, din, tasavvuf konularının yanı sıra toplum hayatını ilgilendiren sorunlar) beslenir. Yalın bir dille...

Yıldızlara Bakmak (Behçet Necatigil, radyo oyunu)

Kişiler: YOLCU ARABACI GÖZLEMEVI MÜDÜRÜ (Bir süre rahvan giden bir atlı araba sesi.) YOLCU – Daha hızlı, daha hızlı! Vaktim yok fazla. ARABACI – At yoruldu, Bey, yol bozuk zaten! (Bir kamçı sesi.) Dehey Aslan! (Tekerlek, nal sesleri bir...

Drama Türü (Metin ve Uygulama)

Dram: Yunancada “bir şey yapma, yapılan bir şey, eylem” anlamına gelir. Bir oyun türünün adı olarak kullanılışı 18.yüzyıla rastlar. Romantik dönemde ortaya çıkmıştır. Günümüzde komediyle birlikte örneği en çok verilen oyun türüdür. Dramın özelliklerinin yıldızlara Bakmak (Behçet Necatigil) oyunundan bir bölüm...

Komedi Türü (Metin ve Uygulama)

Komedi türünün özelliklerinin Moliere’nin Cimri oyunu üzerinde gösterilmiştir. komedi türünün özellikleri (Aşağıdaki görselde  işaretli alanlara tıklandığında, açıklamaları görülebilecektir.) komedinin başlangıcı: komos + ode (Bolluğu, üretimi kutsayan ve köylerde yapılan eğlenceli halk geçit törenlerine komos denir. Ode:ezgi, şarkı.) Komedya/komedinin başlangıcı da...

Tiyatro Türü Olarak Trajedi (Metin-Uygulama)

Trajedi , Dionysos Şenlikleri’nde koro halinde söylenen şarkılardan doğmuştur. Koroyu oluşturan kişiler keçi kılığına bürünerek şarkı söyledikleri için bu oyun türüne “keçi şarkısı” anlamına gelen trajedi (tragos: Keçi +oidie: Şarkı) denmiştir. Başlangıçta sadece bir koronun şarkılar söylemesinden ibaretken giderek...

Kanunî Sultan Süleyman (Trajedi Örneği)

Orhan Asena’nın Kanunî Sultan Süleyman Dörtlemesi‘nin (İlk Yıllar-Roksolan, Hürrem Sultan, Ya Devlet Başa Ya Kuzgun Leşe, Sığıntı) ikincisi olan Hürrem Sultan‘da, Kanunî’nin, devletin bekasına karşı tehdit olarak gördüğü oğlu Mustafa’nın katline karar verme süreci, onun bir hükümdar ve bir baba...

Seyyah ile Kuyumcu (Kelile ve Dimne’den)

Kelile ve Dimne’de (Beydeba) yer alan “Seyyah ile Kuyumcu”, iyilik karşısında insanların takındığı tutumu konu eden bir metindir. Yazım-noktalama kaynaktaki gibidir. (Beydeba, Kelile ve Dimne, MEB, İstanbul, 1945; çev.Ömer Rıza Doğrul) Blogda kullanıldığı etkinlik: “Fabl, Özellikleri ve İlk Örnekler” SEYYAH...

Fabl, Özellikleri ve İlk Örnekler (Uygulamalı)

Fabl türünün genel özellikleri, yapısı ve ilk örneklerinin yanı sıra, ayırıcı özelliklerinden biri olan “kıssadan hisse”yi kullanarak fabl örneği yazmayı da içerir. kıssadan hissesi verilmiş bir fabl yaz! fabl türü özellikleri: & eğiticidir; olmazsa olmaz bölümü “kıssadan hisse”dir. “Fabllerde...

Metin Türü Olarak Masal (Metin ve Uygulama)

Bir metin türü olarak masal için, “olağanüstülük” anahtar sözcüklerin başında gelir. Masallar, olağanüstü kahramanların başlarından geçen olağanüstü olayların yer ve zaman belirtilmeden anlatıldığı metinlerdir. TDK’nın tanımıyla: “Genellikle halkın yarattığı, hayale dayanan, sözlü gelenekte yaşayan, çoğunlukla insanlar, hayvanlar ile cadı,...

Müstezad, Terbi, Tahmis, Taştir vb.(Uygulamalı)

Divan şiirinde bazı nazım biçimleri (müstezad, terbi, tahmis, taştir ve tesdis), gazel beyitlerine eklemeler yapılarak oluşturulur. dize ekleyerek müstezad gibi yeni nazım biçimleri oluşturma Aşağıda verilen bilgilerden yararlanarak yandaki beyite, istenen özelliklerde eklemeler yapabilir ve böylece yeni şiirler oluşturabilirsiniz....

Nazım, Nazım Birimi, Nazım Biçimleri

Nazım biçimleri ve türleri kendi içinde yapısal özellikleri ve konularıyla ayrışır. Nazım biçimleri ; nazım birimi, birim sayısı, ölçüsü (vezin), uyak örgüsü ve ayrıca, bazı nazım biçimlerine özgü bölümlendirmelerle bir diğerinden ayrılır. Bu özelliklerin yeterli olmadığı durumlarda, ek olarak...

Kaside Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama)

sözlük anlamı: “Sözlükte ‘kastetmek, azmetmek, bir şeye doğru yönelmek’ gibi anlamlara gelen kasd kökünden türeyen kasîde terim olarak ‘belli bir amaçla söylenmiş, üzerinde düşünülmüş, gözden geçirilmiş şiir’ demektir. Bir tür olarak ilk defa Arap edebiyatında ortaya çıkmış, oradan da...

Gazel Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama)

Gazel nazım biçimi ile ilgili genel kuralları ve ayırıcı özellikleri kavramış bir öğrencinin bu bilgileri kullanarak aşağıda isteneni kolaylıkla yapabilmesi beklenir. gazelin dizelerini biçimsel özellikleri dikkate alarak yerleştirme, sıralama Aşağıda bazı dizeleri çıkarılmış bir gazel nazım biçimi örneği yer...

Kurmaca Bir Karakterle Mülâkat Yapma…

Okuduğu kurmaca bir metnin kişilerinin özelliklerini ve farklı olaylar karşısındaki tutumlarını kavramış bir öğrenci, bu özellikleri ortaya çıkaracak düzeyde sorular hazırlayabilir; eser kişisinin davranışlarını ve olaylar karşısındaki tavırlarını gözden geçirmesini, hatta yüzleşmesini sağlamak üzere değerlendirme niteliği taşıyan sorular sorabilir....

Metin Türü Olarak Sohbet (Söyleşi) ve Örneği

Sohbet türü, kişinin deneme gibi konu sınırı olmaksızın üstüne konuşmak istediği her alanda düşüncesini, duygusunu ifade edebildiği ve bunu sanki karşısında biri varmış gibi yazdığı bir türdür. Sohbet metinleri öznellik, kişisel düşünceleri ifade ediş ve düşünceleri kanıtlama zorunluluğu olmayış açısından deneme türüne...

Metin Türü Olarak Deneme

Deneme türü: “Herhangi bir konuda yeni ve kişisel görüşlerle bezenmiş bir anlatım içinde sunulan düzyazı türü”(TDK) deneme türü özellikleri (metin üzerinde) Aşağıda Montaigne’in “Alışkanlık” üzerine bir denemesi yer almaktadır. Metinde renkli olarak eklenmiş notların üzerine gelindiğinde, deneme türü ile...

Hitabet (Söylev, Nutuk) -Metin ve Uygulama-

Hitabet: “Etkili söz söyleme sanatı”(TDK) Siyasal, dinî, hukuksal, akademik, askerî vb. alanlara özgü bir hitabet dili ve yapısı olmakla beraber, iyi bir hatibin, konusuna hâkim, hazırlıklı, kitleyle iletişim dili güçlü ve ikna becerisi yüksek olması, konuşma için hedeflenen başarıyı...

Metin Türü Olarak Makale

Makale türü, gazetecilikle doğmuştur. Dergi ve gazetelerde yayınlanır. Gazetelerde yayınlananlarda güncellik aranır, dergilerde yayınlananlarda aranmaz. Bu tür için TDK’de yer alan tanım: “Bilim, fen konularıyla siyasal, ekonomik ve toplumsal konuları açıklayıcı veya yorumlayıcı niteliği olan gazete veya dergi yazısı”(TDK)...

Metin Türü Olarak Röportaj ve Mülâkat

Türkçe Sözlük’ te röportaj: Konusu bir soruşturma, araştırma olan gazete veya dergi yazısı Radyo ve televizyon habercisinin araştırma ve soruşturma sonucunda hazırlamış olduğu program, mülakat Türkçe Sözlük’ te mülâkat: Buluşma, görüşme Röportaj dendiğinde akla gelen ilk isimlerden gazeteci ve...

Metin Türü Olarak Anı (Hatıra)-Metin ve Uygulama-

İnsanlar neden anı (hatıra) yazar? Bu sorunun yanıtı bir kaynakta, anı türündeki edebî birikimin ışığında, aşağıdaki biçimde verilmiş: -“Kişinin kaybolup gitmesine gönlü razı olmadığı bir gerçeği ortaya koymak. -Yazma alışkanlığı içinde bulunmak. -Birlikte yaşadığı kişilerden kimilerine karşı duyduğu hayranlığı...

Metin Türü Olarak Gezi mi Anı mı?

TDK’nın, farklı metin türlerindeki yazıları bir araya getirdiği seçkilerden biri, iki türü içeriyor: “Güzel Yazılar: Gezi-Hatıra” Kitap içinde de bu türleri gruplandıran bir ayrım yapılmamış, “gezi” türü, “otobiyografi” ve “günlük”le birlikte “anı (hatıra)” türünün alt kollarından biri olarak verilmiş...

Metin Türü Olarak Fıkra (Köşe Yazısı)

Bir metin türü olarak fıkra (köşe yazısı) : “Fıkra ya da köşe-yazısı, gazete ve dergilerin belirli sütun ya da köşelerinde yayım­lanan, güncel, siyasal, toplumsal sorunları ele alan, bunları ayrın­tılara inmeden işleyen, başlıklı ve yazan belirli yazı türüdür. (Emin Özdemir, Yazınsal...

Anlatıcı ve Bakış Açısı Metin Örnekleri

Kahraman, gözlemci ve tanrısal/ ilahî/ hâkim anlatıcı ve bakış açıları ile ilgili hatırlatma bilgileri için bakılabilir: “Hikayenin Yapı Unsurları: Anlatıcı ve Bakış Açısı” Kahraman veya hakim anlatıcı örnekleri çoktur ve kavranması da kolaydır. Gözlemci anlatıcı, diğerlerine göre örneklenmesi de...

Lirik Anlatım Özellikleri ve Örneği

Lirik anlatım, yaşantıların duygu düzeyinde ifadesine dayanır. Anlatım dili de, bilgi vermenin, tartışmaya açmanın, işin mizahını yapmanın, yönerge vermenin vb. farklı eylemlerin dilinden farklı olarak, duygusal tepkilerdeki iniş çıkışları, heyecanları, tereddütleri vb. yansıtacak şekilde kurulur. Antik Yunanistan’da Lir’in tanrı...

Metin Türü Olarak Mektup

Mektup türü kendi içinde de özel, edebî veya resmî oluşuna göre hem anlatım dili, hem içerik hem de yapısal özellikleriyle farklılaşır. Tipik bir mektubun türe özgü özellikleri aşağıda verilmiştir: biçimsel özellikler (mektup planı): mektup türleri: Özel Mektuplar: Bireye özgüdür,...

Şiirde İmge (İmaj, Metafor)

Lise düzeyinde “şiir”in en zor alt konusu, en soyut gibi görünen “imge (imaj, metafor)”dur. 9.sınıf öğrencisine edebî imge tanımı yapıp sonra da şiirde imge yakalamak için Hansel ile Gretel misali soyut ekmek kırıntılarının ardına düşmelerini beklemek haksızlık olur! (Şiirde imge...

“Sergüzeşt” (Samipaşazade Sezai)

Sergüzeşt (Samipaşazade Sezai)’le ilgili birkaç not: “Sami Paşazade Sezai’nin 1305/1889 yılında neşretmiş olduğu Sergüzeşt romanı, Tanzimat devri Türkiye’sinde halâ devam etmekte olan esir ticareti aleyhinde yazılmış bir eserdir. Roman, esirciler tarafından Batum’dan İstanbul’a getirilen sekiz-dokuz yaşlarında bir kızın satıldığı...

Metin Türü Olarak Gezi (Seyahatname)

Gezi (seyahatname) türünün genel özellikleri: Gezilen yerle ilgili gözlemlere dayandırma; bilgiyle destekleme Yere özel ayırıcı ayrıntılar verme Okurda gezilen yeri görme isteği ve merak uyandırma gezi (seyahatname) ve benzeştiği diğer türler: Gezi-röportaj: Gezi odaklı röportajlar, gezi yazılarından farklı olarak sorunlara...

Hikâyenin Yapı Unsurları:Anlatıcı ve Bakış Açısı

Anlatmaya dayalı metinlerde olaylar bir anlatıcı tarafından aktarılır. Anlatıcı, metnin yazarından farklıdır, kurmacadır. Anlatıcı ve bakış açısı da bulunduğu konuma göre değişir. anlatıcı ≠ yazar Anlatıcı ya olayın tamamen dışında olarak ya olayın tam odağında bulunarak ya da olayın sadece...

Hikâyenin Yapı Unsurları

Hikâyenin yapı unsurları, birlikte olayı oluşturan ve birbirine bağlı gelişen parçalardır: Olay, olayın geçtiği zaman, gerçekleştiği yer, olaya maruz kalan kişiler ve nihayet olayın anlatıcısı. Bu parçalar, yazarın tercihine ve anlatıcıya çizdiği bakış açısına göre biçimlenerek bir yapı oluşturur....

Anlatmaya Dayalı Metinler (Hikâye Etme)

Roman, öykü, masal, destan gibi bir olayın anlatımına dayalı metinler ile tiyatro gibi olayın gösterilmesine dayalı metinlerde ortak payda hikâye etmedir. Anlatmaya dayalı metinler olay, kişi, yer, zaman ve anlatıcı ögelerinin metin türüne özgü işlenişleriyle birbirinden ayrışır. Anlatma ile...

Metin Türü Olarak Biyografi, Otobiyografi

Biyografi, otobiyografi, monografi ve özgeçmişle ilgili genel tanımlar: Edebiyat, sanat, siyaset vb. alanlarda alanlarda tanınmış kişilerin hayatlarını anlatan metin türü. Başkası tarafından anlatılan: Biyografi Kişinin kendi hayat öyküsünü yazması: Otobiyografi “Bilimsel alanlarda özel bir konu veya sorun üzerine yazılan inceleme”(TDK): Monografi...

Hayattan Bir Kesitin Biyografik ve Otobiyografik Anlatımı

Hayattan bir kesitin biyografi ve otobiyografi metinlerindeki anlatım dili ile bilginin aktarılma şekline bir örnek:Yahya Kemal’in gencecik bir yaşta, hayatını Paris’te kurma isteği ve yola çıkışı… Yahya Kemal’in otobiyografik hatıralarında: “PARİS’E FİRAR HÂTIRASI   Hele heyecanlı dakika gelmişti. Vapura binecektim....

Günlük (Günce) ve Blog

Günlük (günce) ve blog konusu için örnek blog sayfaları ve günlük tutma üzerine yazarların görüşlerini içeren bir ppt hazırlamışım zamanında. Şimdi de görüşleri  ve linkleri aynen korur ve elbette daha da zenginleştirebilirdim ama böyle de iyi. Hatta slayta ve öğrencilerim...