Öğretim Yöntem ve Teknikleri, Uygulama Örnekleri

öğretim yöntem ve teknikleri

Öğretim yöntem ve teknikleri, uygulanma hedefleri ve biçimlerine göre farklı özellikler içermektedir. Bazıları görselleştirmeye, bazıları canlandırmaya bazıları tartışma ortamı içinde bilgiyi değerlendirmeye vb. dayanmakta; niteliğine göre bireysel veya grup çalışmaları halinde uygulanmaktadır. Blogda, yöntem ve teknikler, ağırlıkla Türkçe ve edebiyat derslerine ilişkin uygulamalarla örneklenmiş ve tanıtılmıştır.

Yöntem ve teknik kavramları genelde karıştırılabilmektedir:

“Bu iki kavram arasında iç içe bir ilişki bulunmaktadır. Bu iç içe ilişkide öğretim metodu daha genel ve kapsamlı bir kavram olup öğretim tekniğini de kapsamaktadır. Öğretim metodu belirli görüş, ilke ve kurallara göre geliştirilmiş olan öğretim yapma yoludur. Teknik ise öğretim metodunu öğretmenin uygulamaya koyma biçimidir.” (Prof. Dr. S. Büyükkaragöz, C. Çivi, Genel Öğretim Metotları)

Yeri gelmişken, öğretim stratejileri de her ikisinin üstünde, “dersin hedeflerine ulaşılmasını sağlayan ve metodun belirlenmesine yol veren genel bir yaklaşımdır.” (Genel Öğretim Metotları)

“Öğretici gerçekten akıllıysa, sizleri kendi aklının evine sokmaya değil, fakat kendi aklınızın eşiğine doğru yürütmeye çalışır.” (Halil Cibran)

Grup Heykelleri ile Tablo Oluşturma

Grup heykelleri yoluyla tablo oluşturma da donuk imgelere benzeyen bir drama tekniğidir: Bunun için öğrenciler küçük gruplar halinde toplanır ve kendilerine verilen temaya/ içeriğe uygun bir tablo oluşturur. Grupların oluşturdukları tabloların içerikle bağı çevresinde konuşulur, tartışılır. Grupların hedefleri ile ortaya çıkan...

“Küçük Grupla Yapılan Doğaçlama – Rol Oynama”

Yaşadığınız durumlara dışarıdan bakıp kendinizi ve durumu değerlendirdiğinizi bir düşünün ama sizin yerinize bunu Karagöz ve Hacivat yapsın. Ahmet Hamdi Tanpınar’ın uzun hikâyesi Yaz Yağmuru’nda Sabri’nin yıllar önce geçirdiği bir hastalık dolayısıyla edindiği bir alışkanlıktır, bu. Hikâyeyi okuyunca, hem...

“Bölünmüş Ekran” ve “Gül ile Bülbül”

Bir olayın farklı yönlerini ve muhataplarını görmek ve anlamak için “bölünmüş ekran” (split-screen, cross-cutting) elverişli bir drama tekniğidir. Bu etkinliği uygulamak için, katılımcılar en az iki durumu tasarlayıp aynı anda canlandırmak üzere, sahnede farklı alanlarda bulunurlar. Durumlar farklı yer...

Doğal Destanlar ve “Kulaktan Kulağa” Oyunu

Doğal destanlar, çekirdek (doğuş), gelişme (yayılma) ve saptanma evrelerinden geçerek birer insanlık mirasına dönüşmüştür. “Kulaktan kulağa” oyunu, doğal destanların bu gelişim evrelerine ilişkin bilginin kazandırılmasında eğlenceli bir yol olabilir. Dünyanın en eski destanı Gilgameş Aşağıda verilen oyun örneğiyle iki kazanım...

Zıt Panel ile Bilgiyi Gözden Geçirme

Zıt panel, “zıt” sözcüğünün çağrıştırdığı anlamla ilgisi olmayan, soru-yanıta dayanan ve konuşmacılarının bir soru grubu ile bir yanıt grubundan oluştuğu bir tartışma türü. Plandan Uygulamaya Öğretim’de yer aldığı biçimiyle, uygulanışı: zıt panel “1.Lider seçilir. 2.Sınıf ikiye bölünür. 3.Her bir...

Konuyu Açık Oturum ve Panel ile Tartışma

Birden çok konuşmacının katıldığı tartışma ortamlarında, bir konu, belirli bir düzen içinde, bir başkanın yönetiminde değişik yönleriyle tartışılır. Açık oturum ve panel türü tartışmaları yöneten başkan/ moderatör; açışta konuşmacıları tanıtmak, sorunu ortaya koymak, arada konuşmacıların söylediklerinde ana noktaların altını çizmek,...

Kostüm Hazırlama… Giysi ve Eşyalar Kimi İşaret Eder?

Structuring Drama Work‘ün 2015 baskısında yer almayan, 1990’lı yıllardaki baskılarından birinde gördüğüm drama tekniği  kostüm hazırlama (“Costuming”), kurmaca -hatta gerçek bile olabilir- tip ve karakterleri çözümleme ve değerlendirmenin merak uyandıran yollarından biri olarak uygulanabilir. Bir başka drama tekniği olan “Özel...

Doğaçlama ve “Commedia dell’Arte” ve “Orta Oyunu”

Doğaçlama gerektiren “Commedia dell’Arte”, Structuring Drama Work‘te tiyatro türlerinden yararlanan drama tekniklerinden biri olarak yer almıştır. Temel özellikleriyle geleneksel Türk tiyatrosu türlerinden orta oyunu ile tulûata çok benzer. Bu tiyatro türü, bir ders konusu olarak lise düzeyinde verilmez ama bir...

“Tür Anahtarı” ile Türü Değiştirme

“Structuring Drama Work’te yer alan drama etkinliklerinden biri olan “tür anahtarı” (genre switch), okuma ve diğer dil becerilerine uyarlanabilecek etkinliklerdendir. Bir türde ifade edilmiş bir içeriği başka bir türde/ formda ifade etmeye dayanır. Aşağıda aktarılan bilgi ve örnekler daha...

“Yaşam Çemberi” İçinde Bir Karakter Oluşturmak

“Yaşam çemberi” (circle of life), drama teknikleri arasında yer alan ve belirtilen özellikler doğrultusunda bir karakter ortaya çıkarıp o karakteri çözümlemeye olanak sağlayan tekniklerdendir. Bu yönüyle, özellikle olaya dayalı veya kişi temelli tüm metin türü örnekleriyle ilgili etkinliklere dahil...

“Teori Kurma” Yoluyla Bir Metni Anlama

“Teori kurma” yahut oluşturma, inşa etme (“theory-building) drama tekniği, bir metnin geneline veya seçilen bir ögesine dair çıkarımda bulunmaya yönelik bir etkinlik için elverişli görünmektedir. Bir dersin ısınma aşaması için bence etkili etkinliklerden biri olabilir. J.Neelands ve T.Goode’nin Structuring...

Büyük Tartışma Grupları

Büyük tartışma grupları ile bir konuyu/ sorunu ele alma ve değerlendirme: Bir tür forum özelliği taşıyan bu tartışma tekniğinde, bir sorun, sınıfın bütünüyle bir arada tartışmaya açılır. Tartışmaya bir başkan liderlik eder. Tartışmayı yönetecek başkanın niteliği önemlidir: Konuya hakim...

Küçük Tartışma/ Buzz/ Fısıltı Grupları

Bir sorunun, buzz, vızıltı, fısıltı grupları olarak da bilinen küçük tartışma  grupları içinde tartışmaya açılıp değerlendirilmesi: Sınıf, küçük tartışma gruplarına bölünecek Tartışma için grup üyelerinin sayısı kadar süre verilecek (5’er kişilik gruplar için tartışmanın 5 dakikada yapılması gibi.) Her grup belirlenen...

Beyin Fırtınası, Örümcek Ağı ve DACUM

& beyin fırtınası Beyin fırtınası, en bilinen ve yaygın kullanılan tartışma tekniklerindendir. Bir konu/ sorun etrafında olabildiğince farklı, yaratıcı görüşler, çözümler önermeye dayalıdır. Bu teknikte, katılımcıların ileri sürdüğü her görüş bir katkıdır; akılcı veya hayalci, mantıklı veya mantıksız vb....

“Uzman Rolü” ile Soruna Çözüm Bulma

Drama tekniklerinden “uzman rolü” , öğrencilere bir sorunun çözümünde “uzman” olarak sorumluluk vermeye dayalıdır. Bu takım çalışması, öğrencilerin yaratıcılıklarını, iletişim becerilerini, eleştirel düşünme ve karar alma süreçlerini destekler. (Mantle of the Expert) “uzman rolü” Eğitimde dramanın öncülerinden  Dorothy Heathcote...

“Düşünce İzleme” ile Karakterin Sesi Olma

Drama tekniklerinden “düşünce izleme” (thought tracking) ile kurmaca bir metin kişisinin veya metinlerden bağımsız tasarlanmış bir duruma maruz kalan karakterin içinde bulunduğu ruh halini, içinden geçenleri vb. ifade etmesine dayanır. Okuma etkinliklerinde kişilerin iç dünyalarını anlama, değerlendirme süreçlerinde kullanılabilir. “düşünce...

“Telefon Konuşmaları” ile Olayı Geliştirmek

“Telefon konuşmaları”, hem bağımsız bir drama etkinliği olarak hem diğer drama etkinliklerinde bir durumun yönünü değiştirmek, içerdiği olayı ayrıntılandırarak geliştirmek gibi farklı nedenlerle de destek alınabilecek tekniklerdendir. Zülfü Livaneli’nin Huzursuzluk romanının anlatım diliyle benzeşen metinler, bu tür etkinlikler için...

“İmge (İmaj) Tiyatrosu” ile İdeal Olanı Arama

Bir drama tekniği olarak uygulanan “imge (imaj) tiyatrosu”, aslında Brezilyalı tiyatrocu Augusto Boal tarafından yazılan ve uygulanan “Ezilenlerin Tiyatrosu” kapsamında geliştirilmiş tekniklerden biridir. İmge, herhangi bir durumun, kavramın, nesnenin zihinde beliren görüntüsüdür. Menekşe dendiğinde veya kavga veya sevgi vb....

“Forum Tiyatrosu” ile Çözüme Etkin Katılım

Drama teknikleri arasında yer alan forum tiyatrosu ve imge (imaj) tiyatrosunun kaynağı, Brezilyalı tiyatro yazarı Augusto Boal’un bu sanata getirdiği yeni bir bakış açısıdır. Boal, “tiyatronun, hayatı değiştirmenin bir aracı, seyircilerin ise edilgen bir konumda oyuncuları izlemekle yetinmeyen etkin...

Öğretim Tekniği Olarak Sıcak Sandalye

En yaygın kullanılan drama tekniklerinden biri olan sıcak sandalye (hot seating) bir öğretim tekniği olarak, adı üstünde, o sandalyeye oturacak kişinin bi parça terlemeye hazır olacağı bir sorma, sorgulama ortamı oluşturmaya dayalıdır. Bu tekniği uygulamak için; Öncelikle, herhangi bir...

Bir Tartışma Tekniği Olarak Münazara

Münazara, herkesçe bilinen biçimiyle her zaman karşı olduğum bir teknikti. Bir şeylerin siyah-beyaz karşıtlığında savunulmasını itici bulurdum. Sonra, çalıştığım okulda ve okulumun katıldığı münazara yarışmalarında –İngilizce debate’lerde de– uygulanan, adım adım yapılandırılmış münazara tekniğini ve uygulama mantığını kavrayınca düşüncem...

Öğretim Tekniği Olarak “Çember”

Çember tekniği, geniş bir grubun çember oluşturduğu ve bir liderin öncülüğünde bir konuyu/sorunu değerlendirdikleri bir tartışma tekniğidir. çember tekniğini uygulama: Oturarak veya ayakta durarak uygulanabilir. Halkadakiler, liderin sorusunu yanıtlar. Halkayı oluşturan herkes konuşmak durumundadır. Herkes için konuşma süresi 1-2...

Edebiyat Metinlerini “Örnek Olay” Olarak Kullanma

Yaşanmış veya olay biçiminde kurgulanmış durumlar üzerinden, kendini kişilerin yerine koyarak durumu daha iyi anlamak; olay bir sorun içeriyorsa, somut durum üzerinden çözümünü aramak daha kolaydır. Benzeri bir uygulama olarak, masallar, fabllar ve tragedya vb. metinlerin çıkış noktasında, insanların...

“Dedikodu Halkası” ile Bilgiyi Pekiştirme

Drama teknikleri arasında yer alan dedikodu halkası (gossip circle), küçük grupların kendi aralarında “biri”! hakkında “dedikodu”! üretmelerine dayanır. O “biri”, bir yazar veya bir eser kişisi olabilir; o dedikodu, gerçek veya kurmaca kişiye ilişkin bilgilerin hatırlanmasına dayalı bir konuşma...

“Kar Topu” Tekniğiyle Öğrenme, Tartışma

Kar topu tekniği, kar tanelerinin kar topuna dönüşmesi gibi, bir konuda, bir kişinin görüşünden başlayarak ve görüşlerin sürekli ikiye katlayarak arttığı bir tartışma tekniğidir. Biri, katlanarak artan yanıyla; diğeri, kağıtların buruşturularak top haline getirilmiş haliyle biçimsel açıdan kar topuna...

Kapalı Uçlu Soru Türleri (Uygulama Örnekleri)

Online olarak da yaygın kullanılan çoktan seçmeli, eşleştirme, doğru/yanlış, boşluk doldurma vb. kapalı uçlu soru türleri, yanıtı tek ve tartışmasız sorulara dayanır. blogdaki kapalı uçlu soru türleri örneklerinden: & çoktan seçmeli seçeneklere dayalı & doğru/yanlış seçenekli & eşleştirmeye dayalı...

Etkinlik Metinlerini Anlık Paylaşabilirsiniz!

Bir metin, bazen tek bir etkinlik içinde, aynı anda okumanın, dinlemenin, yazmanın ve konuşmanın nesnesi olabilir. Aşağıda, en az iki dil becerisini bir arada kullanmaya yönelik, metinleri öğretmenin yerleştirip anlık paylaşabileceği okuma-yazma etkinlik önerileri yer almaktadır. metne dayalı yazma önerileri...

Farklı Metin Türlerinde Olay Kurmaca

Bir metinde tema, ana düşünce, konu ve metne özgü ögeleri kavramanın en iyi yollarından biri, ilgili metin türünde somut bir örnek ortaya koymaktır. Hikâye, tiyatro metni, röportaj, anı, günlük vb. farklı metin türlerinde yazmak, hem beceri geliştirici hem türlere...

Hazırlıksız Konuşma İçin Eğlenceli Öneriler

Hazırlıksız konuşma, kulağa ilk anda zor gelse de aynı oranda ek bir çalışma gerektirmeyeceği için öğrencilerin tercih edebileceği bir etkinlik de olabilir. Örnek olaylar ve somut nesneler çevresinde konuşturmak kadar, konuşma konularını kolay uygulanabilir etkinliklere dönüştürmek de ilgiyi diri...

Edebî Sanatlar (Online Uygulama)

Şiir dili, günlük dilden farklıdır. Sözün az, öz hâli tercih edilir. Derdini anlatan kristalize bir dil, sözcüklerin çağrışım değerlerine, edebî sanatlara ve imgelere yaslanabilir. Edebiyat eğitiminde, edebî sanatlar, matematik formülleri kıvamında öğretildiği zaman, teknik bir konuya dönüşür. Oysa, dil...