Okuma Etkinlikleri (Örnek ve Uygulamalar)

edebiyat dersi etkinlikleri arasında okuma etkinlikleri
okuma etkinlikleri

Okuma etkinlikleri kategorisinde yer alan uygulamalar, Bloom taksonomisi çerçevesinde; okuma ve anlama örneklerine, tartışma, değerlendirme süreçlerine ve metin kaynaklı ürünler tasarlanmasına dayalıdır.

okuduğunu, bilgiyi hatırlama, yoklamaokuduğunu, bilgiyi anlama, çözümlemeokuduğunu, bilgiyi kullanma, uygulamaokuduğunu, bilgiyi değerlendirmebilgiyi örgütleme, üretme, yeni bir ürün tasarlama ve yapma

Grup Heykelleri ile Tablo Oluşturma

Grup heykelleri yoluyla tablo oluşturma da donuk imgelere benzeyen bir drama tekniğidir: Bunun için öğrenciler küçük gruplar halinde toplanır ve kendilerine verilen temaya/ içeriğe uygun bir tablo oluşturur. Grupların oluşturdukları tabloların içerikle bağı çevresinde konuşulur, tartışılır. Grupların hedefleri ile ortaya çıkan...

“Küçük Grupla Yapılan Doğaçlama – Rol Oynama”

Yaşadığınız durumlara dışarıdan bakıp kendinizi ve durumu değerlendirdiğinizi bir düşünün ama sizin yerinize bunu Karagöz ve Hacivat yapsın. Ahmet Hamdi Tanpınar’ın uzun hikâyesi Yaz Yağmuru’nda Sabri’nin yıllar önce geçirdiği bir hastalık dolayısıyla edindiği bir alışkanlıktır, bu. Hikâyeyi okuyunca, hem...

“Bölünmüş Ekran” ve “Gül ile Bülbül”

Bir olayın farklı yönlerini ve muhataplarını görmek ve anlamak için “bölünmüş ekran” (split-screen, cross-cutting) elverişli bir drama tekniğidir. Bu etkinliği uygulamak için, katılımcılar en az iki durumu tasarlayıp aynı anda canlandırmak üzere, sahnede farklı alanlarda bulunurlar. Durumlar farklı yer...

Kostüm Hazırlama… Giysi ve Eşyalar Kimi İşaret Eder?

Structuring Drama Work‘ün 2015 baskısında yer almayan, 1990’lı yıllardaki baskılarından birinde gördüğüm drama tekniği  kostüm hazırlama (“Costuming”), kurmaca -hatta gerçek bile olabilir- tip ve karakterleri çözümleme ve değerlendirmenin merak uyandıran yollarından biri olarak uygulanabilir. Bir başka drama tekniği olan “Özel...

“Tür Anahtarı” ile Türü Değiştirme

“Structuring Drama Work’te yer alan drama etkinliklerinden biri olan “tür anahtarı” (genre switch), okuma ve diğer dil becerilerine uyarlanabilecek etkinliklerdendir. Bir türde ifade edilmiş bir içeriği başka bir türde/ formda ifade etmeye dayanır. Aşağıda aktarılan bilgi ve örnekler daha...

“Yaşam Çemberi” İçinde Bir Karakter Oluşturmak

“Yaşam çemberi” (circle of life), drama teknikleri arasında yer alan ve belirtilen özellikler doğrultusunda bir karakter ortaya çıkarıp o karakteri çözümlemeye olanak sağlayan tekniklerdendir. Bu yönüyle, özellikle olaya dayalı veya kişi temelli tüm metin türü örnekleriyle ilgili etkinliklere dahil...

“Teori Kurma” Yoluyla Bir Metni Anlama

“Teori kurma” yahut oluşturma, inşa etme (“theory-building) drama tekniği, bir metnin geneline veya seçilen bir ögesine dair çıkarımda bulunmaya yönelik bir etkinlik için elverişli görünmektedir. Bir dersin ısınma aşaması için bence etkili etkinliklerden biri olabilir. J.Neelands ve T.Goode’nin Structuring...

“Düşünce İzleme” ile Karakterin Sesi Olma

Drama tekniklerinden “düşünce izleme” (thought tracking) ile kurmaca bir metin kişisinin veya metinlerden bağımsız tasarlanmış bir duruma maruz kalan karakterin içinde bulunduğu ruh halini, içinden geçenleri vb. ifade etmesine dayanır. Okuma etkinliklerinde kişilerin iç dünyalarını anlama, değerlendirme süreçlerinde kullanılabilir. “düşünce...

“İmge (İmaj) Tiyatrosu” ile İdeal Olanı Arama

Bir drama tekniği olarak uygulanan “imge (imaj) tiyatrosu”, aslında Brezilyalı tiyatrocu Augusto Boal tarafından yazılan ve uygulanan “Ezilenlerin Tiyatrosu” kapsamında geliştirilmiş tekniklerden biridir. İmge, herhangi bir durumun, kavramın, nesnenin zihinde beliren görüntüsüdür. Menekşe dendiğinde veya kavga veya sevgi vb....

“Forum Tiyatrosu” ile Çözüme Etkin Katılım

Drama teknikleri arasında yer alan forum tiyatrosu ve imge (imaj) tiyatrosunun kaynağı, Brezilyalı tiyatro yazarı Augusto Boal’un bu sanata getirdiği yeni bir bakış açısıdır. Boal, “tiyatronun, hayatı değiştirmenin bir aracı, seyircilerin ise edilgen bir konumda oyuncuları izlemekle yetinmeyen etkin...

Edebiyat Metinlerini “Örnek Olay” Olarak Kullanma

Yaşanmış veya olay biçiminde kurgulanmış durumlar üzerinden, kendini kişilerin yerine koyarak durumu daha iyi anlamak; olay bir sorun içeriyorsa, somut durum üzerinden çözümünü aramak daha kolaydır. Benzeri bir uygulama olarak, masallar, fabllar ve tragedya vb. metinlerin çıkış noktasında, insanların...

“Dedikodu Halkası” ile Bilgiyi Pekiştirme

Drama teknikleri arasında yer alan dedikodu halkası (gossip circle), küçük grupların kendi aralarında “biri”! hakkında “dedikodu”! üretmelerine dayanır. O “biri”, bir yazar veya bir eser kişisi olabilir; o dedikodu, gerçek veya kurmaca kişiye ilişkin bilgilerin hatırlanmasına dayalı bir konuşma...

Kapalı Uçlu Soru Türleri (Uygulama Örnekleri)

Online olarak da yaygın kullanılan çoktan seçmeli, eşleştirme, doğru/yanlış, boşluk doldurma vb. kapalı uçlu soru türleri, yanıtı tek ve tartışmasız sorulara dayanır. blogdaki kapalı uçlu soru türleri örneklerinden: & çoktan seçmeli seçeneklere dayalı & doğru/yanlış seçenekli & eşleştirmeye dayalı...

Etkinlik Metinlerini Anlık Paylaşabilirsiniz!

Bir metin, bazen tek bir etkinlik içinde, aynı anda okumanın, dinlemenin, yazmanın ve konuşmanın nesnesi olabilir. Aşağıda, en az iki dil becerisini bir arada kullanmaya yönelik, metinleri öğretmenin yerleştirip anlık paylaşabileceği okuma-yazma etkinlik önerileri yer almaktadır. metne dayalı yazma önerileri...

Mazmunlar, İmge ve İstiare

Edebî sanatlar içinde istiare, hem açık hem kapalı olanıyla, doğrudan imgeyi (“Şiirde İmge (İmaj, Metafor)”) var eden bir sanattır. Sevgili için “güneşim” diye bir ifade kullanırsanız, bir yandan, onu bir başka şeyle, “güneş”le anlatırken, diğer yandan, güneşe dair özelliklerin...

Edebî Sanatlar (Online Uygulama)

Şiir dili, günlük dilden farklıdır. Sözün az, öz hâli tercih edilir. Derdini anlatan kristalize bir dil, sözcüklerin çağrışım değerlerine, edebî sanatlara ve imgelere yaslanabilir. Edebiyat eğitiminde, edebî sanatlar, matematik formülleri kıvamında öğretildiği zaman, teknik bir konuya dönüşür. Oysa, dil...

Metinler İçin “Venn Şeması” Kullanma

Bulan kişinin (John Venn) soyadıyla anılan Venn şeması, ortak kesişim noktalarını gösteren yönüyle, metinlerin içerdiği farklı ögelerin özelliklerini bir arada görme ve tablo üzerinden değerlendirme için elverişli araçlardandır. Hazırlanması da kolaydır. emma, anna ve bihter’in benzeşen kaderleri Flaubert’in Madam Bovary...

Alegori… Kavramların “Kişi” ve “Hikâye” Hâli…

Amaç eğitmekse ve hedef kitle, ortalama okur ise, kavramların soyut dünyasında bir şeyler anlatmak yerine, her zaman merak uyandırıcı, sürükleyici hikâyelerin dünyasından ulaşmak tercih edilmiştir. Bu yetmemiş, Hüsn ü Aşk gibi bazı eserlerde kavramlar da somutlaştırılarak genellikle birer kişiye...

Mesnevî Nazım Biçimi (Online Uygulama)

İçerikle biçimin en uyumlu olduğu nazım biçimlerinden biri, mesnevîdir. Roman geleneği çok eskilere gitmeyen Türk ve doğu edebiyatlarında, uzun soluklu hikâyeler, geleneksel halk hikâyelerinin yanı sıra, mesnevî nazım biçimi ile dillendirilmiştir. Aşağıda Şeyh Galib’in Hüsn ü Aşk mesnevisi üzerinden olay akışına...

Olay Akışını “Yaşam Çizgisi”ne İşlemek

Anlamayı ve değerlendirmeyi bir arada yaptıran etkinliklerden biri; kurmaca metin kişilerinin yaşadıklarını, olumlu ve olumsuz sonuçlarına göre artan/eksilen bir grafik düzlemine işlemektir. Yaygın uygulama; çıkarılacak “yaşam çizgisi” üzerinde, gidişatı olumsuz etkileyen adımların -5’ten -1’e; olumlu etkileyen adımların +1’den +5’e giden...

Rubai ve Tuyug (Metin ve Uygulama)

Rubai ve tuyug, divan edebiyatı nazım biçimleri arasında yer alır. Tuyug, Türk’lere özgü bir nazım biçimidir. Rubailerde hayata bakış daha felsefîdir. rubai ve tuyug nazım biçimleriyle ilgili bir uygulama Aşağıda, dizeleri karışık verilmiş birer tuyug ve rübai örneği verilmiştir....

Zaman Çizgisi (Edebiyat-Tarih İlişkisi Örneği)

Edebiyat-tarih ilişkisinin bir boyutunda, kurmaca kişilerin hayatının tarihî olaylarla ilişkilendirilerek anlatılması vardır. İlişkilendirme; tarihin edebî esere arka plan oluşturması, tarihte yerini almış kişi ve olayların kurmaca esere bir şekilde eklemlenmesi yahut doğrudan yazarın yorumuyla yeniden anlatılması; kurmaca kişilerin tarihte...

Olay Akışına Yön Veren Ögelerin İzinde

Okuduğunu anlama ve yorumlama çalışmaları kapsamında bir uygulamamız Hermann Hesse’in ünlü Siddhartha romanıyla ilgiliydi. Romanda olaylar, Siddhartha’nın nirvana yolundaki hayat deneyimlerine dayalı bir akışa sahip olduğu için, aynı zamanda okumayı da değerlendirmek üzere, aşağıdaki etkinliği, bu yolculuğun köşe taşı...

“Duvardaki Rol” Kişisine Dair…

Bir drama tekniği olarak “duvardaki rol” ile gerçek veya kurmaca kişiliklere ait özellikleri belirlemek ve üzerlerine konuşmak mümkün. “Duvardaki rol” için büyük bir kağıda veya tahtaya çizeceğiniz veya üzerine online yazılabilecekse ekrana yansıtacağınız boş bir insan figürü gerekiyor. Öğrencilerin o...

“Donuk İmge” ile Anın Fotoğrafını Alma

Donuk imge, grup heykelleri yoluyla tablo oluşturma ve düşünce izleme gibi drama etkinlikleri okumayı daha eğlenceli, konuşmayı daha istenerek yapılabilir hâle getirebilir. Eğlenceli kısım için, bir ara sosyal medyada yaygınlaşan “mannequin challenge” modası hatırlatılabilir. İnsanların bireysel veya grupça bir...

Edebiyat Eserleriyle Maket Çalışmaları Yapma

Edebiyatta Mimarlık‘ı okurken, birkaç yıl önce Radikal Kitap‘ta gördüğüm bir galeriyi hatırladım. Başlığı bu kitaba da uyuyor: Edebiyattan İlham Alan 10 Mimari Yapı . Birkaç örnek aşağıda. Fotoğraflar esere gitmek için ne kadar ipucu içeriyor siz karar verin! Fikir güzel… İlham kaynağı...

“Bilinç Koridoru”nda Doğruya Adım Atma

“Bilinç koridoru” (Conscince Alley/Decision Alley/ Thought Tunnel) herhangi bir eserde yer alan kişilerin bir sorunun çözümünde ikilemde kaldığı durumlarda yaptıkları seçimlerin ve karar alma süreçlerinin irdelenmesinde veya genel olarak tartışılabilecek konularda sınıfta uygulanabilecek bir drama tekniğidir. Bu teknik, ikili sıra...

“Otlakçı” (Memduh Şevket Esendal)

Memduh Şevket Esendal’ın Otlakçı hikâyesi, Çehov tarzı hikâyenin tipik özelliklerini gösterir:Çehov Tarzı Hikâye veya Durum Hikâyesi (Bilgi ve Uygulama) OTLAKÇI -Efendim, tütün tabakasını ortada unutmağa gelmiyor, insafsız herif, tütünü ne kadar saçacak yeri varsa içti, tozları bana kaldı.Çok otlakçı...

Çehov Tarzı Hikâye (Metin ve Uygulama)

Çehov tarzı hikâye veya durum hikâyesi dendiğinde, Türk edebiyatında akla gelen ilk ve en önemli temsilci Memduh Şevket Esendal’dır. Sait Faik’in hikâyelerinin bir bölümü de ağırlıkla bu gruba girer. Memduh Şevket Esendal’ın “Otlakçı” hikâyesi, tipik bir durum hikâyesidir. Tam...

Olay Hikâyesi-Maupassant Tarzı Hikâye

Öyküleyici anlatımda, ögelerin kurgulanması ve anlatımına bağlı olarak farklı hikâye türleri ortaya çıkmıştır. Batı edebiyatlarında olay hikâyesi (Maupassant tarzı hikâye)  ile  durum hikâyesi (Çehov tarzı hikâye) birbirlerinden kesin çizgilerle ayrılan özelliklere sahiptir. Türk edebiyatında temsilcileri: Ömer Seyfettin, Yakup Kadri, Refik...

Karagöz-Hacivat Sohbetlerinin Karakteristik Yapısı

(Göç İdaresi Genel Müdürlüğü, Karagöz-Hacivat gölge oyununun özelliklerini eğitici bir çalışma için kullanıp benzeri metin yayınlamış. Aşağıdaki satırlar, o metinden…) “HACİVAT – Hoş geldin Karagöz’üm, arkadaşım. KARAGÖZ – Hoş bulduk, Hacı Cavcav adaşım. HACİVAT –Yahu Karagöz’üm biz seninle adaş...

Metni Anlama: 5N1K ile Sorgulama

Lise düzeyinde, metni anlayarak okuma çalışmalarında, söylem çözümlemeleri, göstergebilim, yapısöküm vb. türünden derinlemesine incelemeler yapmaya ders zamanı da yetmez, öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeyleri de ilgileri de… Ama basit ve etkili bir yol olarak, 5N1K ile metni sorgulama ve bu...

Yazar-Eser Dağarcığını Yoklama, Geliştirme

Lise düzeyinde, okumaya özendirmenin pratik yollarından biri, kaynaktan haberdar etmektir. Edebiyat tarihinin rutin öğretimi dışında, köşe taşlarının hatırlanmasına yönelik basit yarışmalar, bir sonraki yarış için birkaç eser veya yazar adı daha bilme hevesini doğurabilmekte… Tarihin kronolojik akışında sırası gelmeyecek birçok...

Fantastik Rol Yapma (FRP) ile Hikâyeleştirme

Bazı oyunların kurgusundan yararlanarak okumayı sevdirecek etkinlikler tasarlamak mümkündür. Fantastik Rol Yapma (FRP) de ilham alınabilecek oyunlardan…Tasarlanmış fantastik bir dünyanın masa başında canlandırılmasına dayanan bu oyunla ilk karşılaştığımda, özellikle “karakter seti” oluşturma aşaması ve sonrasında oyunun ilerletilme süreci ilgimi...

Metin Bağlantılı Ürünler Hazırlama

Öğrencileri eserlerin dünyasına girmeye gönüllü kılan etkinlikler arasında, yazılı ürünlere bağlı ama yazma becerisine dayanmayan metin bağlantılı ürünler yaptırma da yer alır. Bireysel ya da grup çalışmaları halinde yapılan resimleme, poster hazırlama, senaryoya dönüştürme, video veya filmini çekme, fotoğraflama, çizgi romanını...

“Akış Çizelgesi” ile Bilgiyi Belirleme

Aşamalı ilerleyen uygulamalar için, akış çizelgesi hazırlama , hem adım adım ilerlerken bir şey atlamama açısından denetimi elde tutma hem de bilgiyi sorgulayarak kullanma açısından elverişlidir. Seçeneklere bağlı ilerleyen ayrıntılı planlamalarda akış çizelgeleri işin genelini görme ve çabuk kavrama açısından...

Metin Türü Olarak Eleştiri (Uygulamalı)

Eleştiri bir metin türü olarak edebî eserler ve bağlantılı ögelerle ilgili değerlendirmeleri içerir. Eserin değerlendirilmesindeki ölçüt, eleştirinin niteliğini de belirler. “Bir edebiyat ve sanat eserini çeşitli yönleriyle inceleyip açıklamak, anlaşılmasını sağlamak ve değerlendirmek amacıyla yazılan yazılara ‘eleştiri’ denilir. Bu tür...

Sorularla “Röportaj” Özelliklerini Belirleme

(Metin türü olarak “röportaj”ın bilgisi şurada; aşağıdaki röportajla ilgili uygulama içinde kullanılan alıntıların yer aldığı röportajın tamamı:  “Yaşar Kemal’in Sait Faik’le Bir Röportajı” Sait Faik Abasıyanık’ın Mark Twain Cemiyeti’ne fahri üye seçilmesi üzerine Yaşar Kemal’in onunla yaptığı röportaj: Yaşar Kemal’in...

23 Nisan… Çocuklar ve Kitap Kahramanları

Bir gün… 23 Nisan … İki, hatta üç özel ve değerli anlam: “Ulusal egemenlik”, “çocuk bayramı” ve “dünya kitap günü”… Malum, devir “modern zamanlar” olunca, işin içine bi de “özel gün” girince endüstrisi de beraberinde geliyor. Birçok sitede, özellikle “Dünya Kitap...

“Aradaki Boşluk” Neyi İçerir, Neyi Gösterir?

Aradaki boşluk, eğitimde kullanılan bir drama tekniği olarak metin kişilerinin özellikleri açısından birbirlerine yakınlık ve uzaklıklarının belirlendiği bir değerlendirmeye dayanır. Roman, öykü, masal vb. olaya dayalı metinlerde kişi çözümlemeleri ve değerlendirmeler için iyi bir uygulamadır. değerler skalasında sineklerin tanrısı...

Okumayı Keyfe Dönüştürebilecek Etkinlikler

Okumayı keyfe dönüştürebilecek etkinlikler, farklı oyunlar veya çalışma kağıtları örnekleri bir site önerebilirim: Helblingreaders. Bundan birkaç yıl önce, farklı branşlardan bir grup arkadaşımla etkin dinleme ile ilgili bir kaizen projesi hazırlamıştık ve Türkiye çapında finale kalmıştık. Çok inandığımız, dinleme becerisini...

Şiirde İmge (İmaj, Metafor) -Örnek Uygulama-

Teması aynı, duygunun farklı imgelerle ifade edildiği iki şiir üzerinden şiirde imge (imaj, metafor) konusunun kavranmasına yönelik bir uygulama… sevgiliyi düşünmenin sözcüklerle çizilmiş “görsel”leri Noktalı satırlara tıklandığında eksik dizeler görülecektir.  (Blog yazılarından bağımsız ve büyük hâli şurada.) Şiirde imge...

Bilginin Hatırlanmasında “Bulmaca”yı Kullanma

Farklı bulmaca teknikleri, bilginin basit düzeyde hatırlanmasına yönelik uygulamalar için yararlanılabilecek seçeneklerdendir. Aşağıdaki örnekte, Yaşar Kemal’in İnce Memed romanıyla ilgili, tamamen bilgiye dayalı,  “hatırlama” düzeyinde bir bulmaca örneği yer almaktadır. Dönemlik bir okuma çalışmasının, değerlendirmelerden önce, belli sayfa aralıklarında okunup...

Orhun Yazıtları (Abideleri) İçin Ön Hazırlık

Danimarkalı Thomsen’in Orhun Yazıtları (Abideleri) başındaki merakı ve üstesinden geldiği zorlukla empati kurabilmeyi sağlayabilecek bir uygulama çalışması… Aşağıda ne yazdığını çözmek, yüzyıllar önce, Danimarkalı Thomsen’in Orhun Yazıtları başındaki merakıyla ve üstesinden geldiği zorlukla empati kurabilmeyi sağlayabilir! orhun yazıtları (abideleri) için derse...