Doğaçlama ve “Commedia dell’Arte” ve “Orta Oyunu”

Doğaçlama gerektiren “Commedia dell’Arte”, Structuring Drama Work‘te tiyatro türlerinden yararlanan drama tekniklerinden biri olarak yer almıştır. Temel özellikleriyle geleneksel Türk tiyatrosu türlerinden orta oyunu ile tulûata çok benzer. Bu tiyatro türü, bir ders konusu olarak lise düzeyinde verilmez ama bir drama tekniği olarak,   10.sınıf ders müfredatında yer alan “orta oyunu” ile ilgili bilginin kavranmasında bir karşılaştırmalı bir etkinlik olarak uygulanabilir.

doğaçlama

orta oyunu “çeşme” bir de böyle doğaçlama oynansa


Orta oyunu “Çeşme”, görseldeki eşleştirmeler yapılarak ve aşağıda bilgisi verilen “Commedia dell’Arte” kişilerinin özellikleri dikkate alınarak canlandırılabilir ve her iki türün benzerlikleriyle farklılıkları üzerine konuşulabilir. Böylece farklı bir doğaçlama örneği denenmiş olabilir. (Metinden geniş bir bölüm 10.sınıf ders kitabında, orta oyunu özelliklerini göstermek üzere seçilen kısa bir bölüm şurada  var.)

commedia dell’Arte ve orta oyunu benzerlikleri

Orta oyunu özelliklerini ilgili başlıkta verdiğim için buraya ayrıca almıyorum. Karşılaştırmaya dayanak bilgiler için kaynak, Mimesis‘ten…

  • Her iki oyun da doğaçlamalara dayanır:

“Commedia dell’Arte’nin sözcük anlamı ‘usta işi oyun’dur. Bu adlandırmada ‘usta’ olarak nitelendirilen oyuncudur; doğaçlanarak oynanan Commedia gösterilerinin oyuncuları, yazılı bir metni ezberleyerek oynayan diğer meslektaşlarından çok farklı bir ustalığa sahip olmak zorundaydılar. (…) İtalyan oyuncusu sahneye çıkmadan önce oyunun taslağına bir kaç dakika bakar -bu taslaklar genellikle sahne girişlerine asılırlardı- ve sonra, sahnede bu taslağı ustalığını kullanarak zenginleştirir.”

  • Her iki oyun türü de doğaçlamaya dayansa da belli içerik kalıpları da vardır ve oyuncular bu kalıplar çerçevesinde doğaçlamalarını sürdürür. Orta oyununda ev arama veya iş arama gibi… Commedia dell’Arte’ta ise:

“Komedilerde ana tema her zaman gençlerin aşkı, yaşlıların kıskançlık ve engellemeleri ile uşakların entrikaları üzerine kuruludur.”

  • Commedia dell’Arte’ta dört temel karakterden ilk ikisi olan “efendi” ile “uşak” arasındaki iletişim dili ve biçimi orta oyunundaki Kavuklu ve Pişekâr arasındakine çok benzer, tatlı bir çekişme içerir. Yazıda Lorel-Hardy ikilisi ve Charlie Chaplin’in canlandırdığı Şarlo’nun bu tiplerle yakın özelliklerine de işaret edilmiş.

Commedia dell’Arte’nin bütün komedilerinde rastladığımız temel karakterler şunlardır: Yaşlı adamlar (vecchi): Pantalone, Dottore, vb.; Uşaklar (zanni): Arlecchio, Pulcinella, vb.; Aşıklar: Orazio, Flavio, Isabella, Flaminia, vb. Bir commedia kumpanyasında yer alan herhangi bir oyuncu bu karakterlerden biri üzerinde ustalaşır ve oynadığı karakteri farklı konumlar, olaylar ve diğer karakterlerle girdiği ilişkiler içinde doğaçlar.”

  • Sahne alanı ve düzeni:

“Bir komedi sahnesi sahnenin sağında ve solunda yer alan iki ya da daha fazla evden oluşuyordu. Oyuncular gerektiğinde bu evlerin kapılarından girip çıkarlar, pencereden dışarısıyla konuşurlar ya da evin yan duvarını konuşulanları gizlice dinlemek için siper edinirlerdi. Eğer böyle bir dekor yoksa ya da oyunun sahneleneceği mekan -genellikle bir kasaba meydanı veya bir binanın avlusu- bu dekoru kullanmaya elverişli değilse bir perde dekor işlevi görebiliyordu. Sözgelimi, oyuncu pencereden bakacağı yerde perdenin üzerinden bakıyordu.”

Önemli bir fark:

  • Commedia dell’Arte doğaçlamalarında canlandırmalar sırasında “ağzı açıkta bırakan yarım maskeler ya da sadece burnu ve çeneyi kapayan maskeler” takılır:

Yukarıda verdiğim kaynakta, 16-18. yüzyıllarda varlığını sürdüren Commedia dell’Arte’a ilişkin geniş ve keyifle okunan ayrıntılar var.

İlgili: Drama Teknikleri

5/5 (4 Reviews)