“Düşünce İzleme” ile Karakterin Sesi Olma

Drama tekniklerinden “düşünce izleme” (thought tracking) ile kurmaca bir metin kişisinin veya metinlerden bağımsız tasarlanmış bir duruma maruz kalan karakterin içinde bulunduğu ruh halini, içinden geçenleri vb. ifade etmesine dayanır. Okuma etkinliklerinde kişilerin iç dünyalarını anlama, değerlendirme süreçlerinde kullanılabilir.

“düşünce izleme” için iki uygulama örneği

I.

“Donuk imge” ve grup heykelleri gibi etkinlikler, düşünce takibi için de ortam oluşturur. Bu etkinliklerle herhangi bir durumun hareketsiz figürü olarak duran öğrencilere teker teker dokunarak canlandırdığı karakterle ilgili sorular yöneltilir. Soruların yanıtı, canlandırılan karakter/nesne vb. her ne ise, onun duygusunu, duruşunu anlamaya yönelik olacağı için değerlendirmeden çok hareketi anlamaya yöneliktir. Etkinliği uygulayan, dokunduğu kişilerin o anki durumlarını bir sözcük veya kısa bir ifade ile belirtmesini  isteyebilir.

"düşünce izleme"
II.

Kurmaca bir metin kişisini canlandıran öğrenci, o kişinin karşı karşıya kaldığı, duygusal etkisi yüksek bir duruma ilişkin hissettiklerini kendi kendine yüksek sesle dile getirir. Burada yapılan, metinde yer alan bir monologu tekrar etmek değil, metinde, metin kişisini bir nedenle etkileyen bir durumun tespit edilmesi ve öğrencinin o tespit etrafında, o kişinin rolüne bürünüp, duygusuna tercüman olmasıdır. “Düşünce izleme”, bu uygulama biçimiyle, roman, hikâye vb. olaya dayalı eserlerde kişi ve olayların birbirine etkisini anlamlandırmak ve değerlendirebilmek açısından elverişli bir tekniktir.

fatma’nın duygularına tercüman olmak


Halit Ziya Uşaklıgil’in “Fatma’nın Evi” hikâyesinde, anlatıcı, bir haftalığına bir eve yatılı konuk olur. Hizmetine de 12 yaşlarındaki küçük bir kız çocuğu verilir. Fatma adlı bu kız çocuğunun mahzun duruşundan etkilenen anlatıcı, nedenini öğrenmek ister ama çocuk konuşmak istemez. Babası şehit düşmüş, evleri yanmış ve kardeşleriyle annesinden ayrı yaşamak durumunda kalmıştır. Evi sorulduğunda ağlamaya başlar. Metinde bu bölüm aşağıdaki gibidir. Böyle bir durumda kalan çocuğun tepkisi doğaçlama dile getirilmelidir. Dikkat edilecek ayrıntı, Fatma’nın duygusunun ifade edilmesi gerektiğidir.

Bir aralık, bir omuzuyla belli belirsiz kapıya dayanarak, «Kim su, kim ekmek isteyecek» diye kendine güvenle beklerken, ben yine başladım :

«Fatma…»

«Efendim?..» dedi, bir ekmek sepetine, bir su kabına baktı.

«Senin baban var mıydı?»

«Vardı.»

«Ne oldu.»

«Şehit oldu.»

«Şe»leri söyleyemiyor, «Şehit» diyordu.

«Büyük kardeşin?»

«Vardı ama…»

Omuzlarmı kaldırdı, dudaklarını büktü, «Bilmiyorum ne oldu» demek istedi.

«Küçük kardeşlerin?..»

«İki tane» dedi ve elini kaldırarak, yanlış anlaşılmasın diye, iki parmağını gösterdi. Yutkunarak :

«Annemin yanında…» diyerek ekledi.

Yine omuzlarını kaldırdı, yine dudaklarını büktü.

Bütün sorulara ilgisizmişçesine, ama üzgün görünmemek, kendisini kıvançlı göstermek isteyen zorlayıcı bir durgunlukla karşılık veriyordu.

Son sorudan sonra, görünüşe göre, bu ilgisizce durgunluğu daha çok sürdürememekten korkarak, gözlerini benden ayırdı; odanın köşesine, uzak ve karanlıkça bir köşesine çevirdi.

Hepimiz susuyorduk. Odanın havasında bir ezanın heyecanı çalkalanıyor gibiydi. Bardaklara uzanan ellerde, tabaklara dokunan çatallarda, üstelik soluklarda; gürültü yapmaktan kaçınan bir özen vardı.

Biraz bekledim. O, hep karanlıkça köşeye dikilmiş gözleriyle duruyordu. Artık sözü sürdürmemek uygundu. Ama ne oldu bilmem, son soru da dudaklarımdan çıktı:

«Eviniz var mıydı, Fatma?»

O zaman beklenmedik bir olay oldu : Fatma durdu, karşılık vermedi. Hep oraya, odanın o uzak ve karanlık köşesine bakıyordu. Birden derin bir korkuyla iki elini oraya uzattı. Sanki ansızın oradan, o karanlık ve kuytu noktadan, korkunç bir alev fışkırırmışçasına korkulu bir düşün derinliklerinden gelen bir sesle, bir an için sızladı. Sonra gözlerini elleriyle kapayarak :

«Yanıyor! Yanıyor!» diye haykırdı.

Ve birdenbire dönerek, bu korkunç görünümden kaçarak, fırladı çıktı.

Anlatıcı, sonra bu çocuğun bahçede çalı çırpı ile kendi evini hatırlatacak bir şey yapıp yanında özlemle uyuyacağını görecektir.

İlgili: Drama Teknikleri

***Jonothan NeelandsTony Goode, Structuring Drama Work

5/5 (11 Reviews)