Fabl, Özellikleri ve İlk Örnekler (Uygulamalı)

Fabl türünün genel özellikleri, yapısı ve ilk örneklerinin yanı sıra, ayırıcı özelliklerinden biri olan “kıssadan hisse”yi kullanarak fabl örneği yazmayı da içerir.

kıssadan hissesi verilmiş bir fabl yaz!

fabl türü özellikleri:

& eğiticidir; olmazsa olmaz bölümü “kıssadan hisse”dir.

“Fabllerde iki önemli unsur vardır, denebilir : Ruh ve gövde.

 

Fablın dersi ruhu, olaylar ise gövdeyi oluşturur. Ders, bir özdeyiş niteliğinde fablın başında ya da sonunda belirtilmiş olabileceği gibi, gelişme bölümüne de sıkıştırılmış olabilir. Bazen ders açıkça gösterilmez, konudan çıkarılan ana fikir okuyucuyu istenilen amaca ulaştırır. Nitekim La Fontaine’in masallarında her zaman derse rastlamak olanağı yoktur.” (Kemal Demiray, Açıklamalı Çocuk Edebiyatı Antolojisi)

& alegoriktir; değerler, hayvanlar veya cansız varlıklar üzerinden somutlaştırılarak verilir.

fabl

Fabller, soyut fikirleri somutlaştırarak anlatan hikâyelerdir. Bu hikâyeler, iyi ya da kötü düşüncelerden, akıllıca ya da budalaca davranışlardan çıkaracağımız derslerin unutulmamasını sağlarlar. Nitekim Latin yazar Phedre, ‘Fabl, insanların kusurlarını düzeltmeye yaramalıdır.’ der. (…) Fabllerin hayalî kişileri altında daima gerçek kişiler ve gerçek olaylar gizlidir. Bu türde çokluk hayvanlar, bitkiler, nesneler, doğa olayları kişi olarak kullanılır. Bazen insanlara da rastlanabilir. Hayalî varlıklarla, belirtilmek istenen gerçekler arasındaki ilgiyi sağlamak; fabllerin önemli yönüdür. Çünkü hayalî varlıkları belirten niteliklerin, gerçek varlıkların niteliklerine uyması gerekir.” (Kemal Demiray, Açıklamalı Çocuk Edebiyatı Antolojisi)

yapısı:

“Bir fablde başlıca şu bölümler bulunur :

1.Giriş : Bu bölümde olay ve olaya karışan kişiler tanıtılır.

2.Gelişme: Bu bölümde olay, verilecek derse okuyucuyu yöneltecek biçimde entrikalarla düğümlenir.

3.Sonuç : Düğüm beklenmedik biçimde çözülür. Fablin etkili olması için bu bölümün kısa olmasına dikkat edilir.

4.Ders : Olayla sıkı ilgisi bulunan ana fikir fablin uygun bir yerinde belirtilir. Yukarıda belirttiğimiz gibi bu fikrin açıkça verilmediği de olur.”(Kemal Demiray, Açıklamalı Çocuk Edebiyatı Antolojisi)

fabl

ilk örnekler:

  • Pançatantra (Beş Kitap)
  • Kelile ile Dimne (Kelile ve Dimne’den bir metin: “Seyyah ile Kuyumcu”)
  • Jataka Masalları
  • La Fontaine Fablları

12. yüzyılda Marie de France fabli Fransa’ya soktu ve tanıttı. Onun açtığı bu çığırı başkaları izledi. Charles Perrault ile çağdaş olan Jean de La Fontaine fable kişiliğinin damgasını vurdu. Fabllerini okunmağa ve ezberlenmeğe elverişli bir yolda yazdı. Bunlarda, çocukluğunu geçirdiği Champagne’in ormanları, çayırları, hayvanları, kuşları yer almış; dalkavuklar, kurnazlar sergilenmiştir. La Fontaine, Aesopus’un Latince çevirisinden, Beydeba’nın tabilerinden, Fransa’da fablin öncüsü olan Marie de France’tan yararlanmıştır. Yapıtları, şiir biçimi hariç, felsefî karakterleriyle Hint tabilerinden çok Aesopus’un tabilerine benzerler. Çünkü La Fontaine’in fablleri de kısadır, kişiler genellikle hayvanlardır, bunlardan başka tek bir epizot dersi belirtir.”(Kemal Demiray, Açıklamalı Çocuk Edebiyatı Antolojisi)

Uygurca Kalyanamkara ve Papamkara hikâyesi bu türün örneklerindendir. İran şairlerinden Sadi’nin  Gülistan’ındaki hikâyeler de bu türdendir.

Gülşehri’nin Mantıkuttayr‘ı, Şeyhînin Harnâme‘si, George Orwell’in Hayvan Çiftliği de birer hayvan masalı olmanın çok ötesinde, hayvanlar üzerinden insanlara dair çok şey söyleyen eserler arasındadır. (Ayrıca dinleme etkinliği olarak hazırlanan “Hayvan Çiftliği’nin Karakterleri”ne de bakılabilir. )

5/5 (6 Reviews)