İyi Bir Diksiyon ve Hitabet İçin…

Seçmeli olarak  Diksiyon ve Hitabet dersini verdiğim zaman çokça yararlandığım, konuşma teknikleri dışında, deyim yerindeyse, konuşmanın felsefesini de yapan ve farkındalık oluşturan bir kitap var, Suat Taşer imzalı: Konuşma Eğitimi. Konuşmanın doğuşu, temel ilkeleri, “konuşmayı oluşturan etmenler”, konuşma türleri, dinleme, “konuşmanın simgesel neliği”, “konuşma ve şarkı söyleme”, “Türkçeyi Türkçe konuşmak” üzerine ayrıntılı ve örneklendirilmiş bilgiler içeriyor.

Bu sayfadaki, “iyi bir konuşma sesinin özellikleri” ile sesi geliştirmek için önerilen alıştırmalarla ilgili alıntıların tamamı, bu alanda ilk akla gelen kaynaklardan Suat Taşer’in Konuşma Eğitimi kitabından:

söylemek ile konuşmak arasındaki ayrım:

“Söylemek: Kişinin bireysel sözel davranışıdır. Dinleyicinin tepkisine bağımlı değildir.

Konuşmak: Söyleyenle dinleyen arasında oluşan ortaklaşa bir eylemdir; etki ve tepki sürecini içerir. “

Diksiyon ve Hitabet

iyi bir konuşma sesinin özellikleri:

İşitilebilirlik. Konuşurken, sesinizi dinleyicilere rahatça işittirebilmelisiniz; çok yavaş, ya da çok yüksek tonlarla konuşmaktan sakının.”

 

Akıcılık. Konuşmanızın tümcelerinde yer alan düşünceleri, dinleyicilerin algılama hızına denk düşecek bir akıcılıkta sunmalısınız.”

 

Hoşa giderlik. “Bir sesin hoşa giderliği, o sesin tınısı ile ilgilidir. (…) Rahatlıkla işitilebiliyorsa, kolaylıkla izlenebilen bir hızla konuşabiliyorsanız, tonunuz tınılı ve anlamlı biçimde bükümlü ise, o takdirde sesiniz hoşa giden bir sestir.”

 

Anlamlılık. Sesiniz, dinleyiciye iyi niyetinizi, amacınızı, ilginizi yansıtmalıdır, soğukkanlılığınızı, insancıl yönünüzü, dostça tutumunuzu, konunuza karşı beslediğiniz inancı ve güvenci de yansıtmalıdır.”

 

Bükümlülük. “Düşünceler, ton değişiklikleri, hız değişiklikleri ile anlatılır; bu değişiklikler rasgele ve mekanik olmayıp düşüncelerinizin oluşum sürecinden kaynaklanan ve iletişim eyleminizi dinleyicinizin özelliklerine, niteliklerine uydurmanız gereğini belirleyen değişikliklerdir.”

Suat Taşer, konuşma sesinin işlenmesinde ve iyileştirilmesinde dikkate alınması gereken dört noktaya işaret etmiş:

“Birincisi:     Solunum,      seslenme,      tim,     boğumlanma,

yükseklik, hız, perde, nitelik dahil, ses iyileştirimi hakkında açık seçik bir anlayışa erişmek.

 

İkincisi: Kendi ses olanaklarınızı ve yetilerinizi yakından bilmek.

 

Üçüncüsü: Ses iyileştirimi için sistemli alıştırmalar yapmak.

 

Dördüncüsü: Bu alıştırmalarla giderek elde edeceğiniz ilerlemeyi, iyileşmeyi sistemli bir biçimde değerlendirmek.”

iyi bir diksiyon ve hitabet için sesi iyileştirmek:

Üçüncü maddeyi hayata geçirmek için, yazarın önerilerinden bazıları (ayrıntılı uygulama örnekleri kitapta):

“Konuşma sesinizi kullanmadaki becerinizi saptamak için, sınıfta, belli bir konu üzerinde hazırlayacağınız üç dakikalık bir konuşma yapın. Süresi üç dakikadan az, beş dakikadan çok olmayan ve dinleyicilerinizi ilgilendirebilecek nitelikte bir makale parçasını, herhangi bir kitaptan seçeceğiniz bir bölümü, sınıfta okuyun. Öğretmeniniz ve sınıf arkadaşlarınız sesinizi değerlendirsinler.”

 

“Aşağıdaki parçayı durmadan, duraklamadan, ama anlaşılır biçimde, tonlamanın da hakkını vererek olanca hızınızla okuyun.”

 

“(b)’deki parçayı yavaş, (c)’deki parçayı da çok hızlı okumaya çalışın. Böyle hız değişiklikleri sonucu etki yönünden beliren ayrılıklar üzerine durup düşünün.”

 

“Aşağıdaki tümceleri, bir çizgi boşluğunda kısa, iki çizgi boşluğunda orta, çizgi boşluğunda uzun duraklar yaparak okuyun.

Özür dilerim. – O bir yanılma idi. – – Ben yanıldım. – – Özür dilerim – Ama siz de fena halde canımı yaktınız- En zayıf yerimden vurdunuz beni – bunun bana ne kadar acı verdiğini düşünmeniz gerekirdi. – – Eminim kötü bir niyetiniz yoktu. – – İyi yürekli bir insan olduğunuzu biliyorum, – bu hareketi düşünmeden yaptığınıza inanmak istiyorum, – hareketinizin en büyük bir yanılgı olduğunu yarın kendiniz de görüp anlayacaksınız. – – Üzerinde duracak değilim: – – arkadaşlarıma söz etmeyeceğim bundan, – onlar da bu konuyu bana açmayacak kadar düşünceli kimselerdir. – Ama siz beni savunmaya zorladınız: – – bu yüzden de kabalaşmama neden oldunuz, – – ne olursa olsun, gene de yanlış anlaşılmak istemem. Her olayın iki yönü vardır, -bu olay üzerine, – kendi açımdan da, – söylenecek bazı şeyler yok değil. – Evlendiğim zaman, – halkımın isteklerine – bütün dostlarımın öğütlerine karşın böyle hareket ettim. – – Bu konuda neler olup bittiğini siz biliyorsunuz. – – Tanrı yardımcımız olsun! Başka ne denir?”

 

“Aşağıdaki dörtlüğü, önce veznin mekanik tartımına önem vererek, sonra da, tartımı zedelemeyecek biçimde, sesi, anlama göre dalgalandırarak okuyun.

Bir incecik yolum gider Yemene
Ilgıt ılgıt kanım akar çemene
Öldüğümü duyurmayın anama
Dalgın uykulardan uyanamadım”

“Aşağıdaki tümceleri, içerdikleri coskusal anlamları belirtecek bir ses perdesiyle okuyun.”

“Yoruldum, umutsuzluğa kapıldım ve çok üzüldüm. O kadar heyacanlandım, o kadar heyacanlandım ki anlatamam. Seni vicdansız seni! Bunun hesabım vereceksin. Aman dikkat! Çıngıraklı yılan var! Zavallı enik çok acı çekiyor.”