Kaside Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama)

sözlük anlamı:
“Sözlükte ‘kastetmek, azmetmek, bir şeye doğru yönelmek’ gibi anlamlara gelen kasd kökünden türeyen kasîde terim olarak ‘belli bir amaçla söylenmiş, üzerinde düşünülmüş, gözden geçirilmiş şiir’ demektir. Bir tür olarak ilk defa Arap edebiyatında ortaya çıkmış, oradan da Fars ve Türk edebiyatlarına geçmiştir.” (“Kasîde”, İslâm Ansiklopedisi, C.24)

Kaside yazan şairlere, kasîde-gû, kasîde-serâ, kasîde-perdâz deniyor. Türk edebiyatında ilk örnekleri 14. yüzyılda görülür.

kaside nazım biçiminin genel özellikleri:

  • Nazım birimi beyittir.

Türk edebiyatında, kasidelerin beyit sayısı genelde 33-99 arasında değişir.

Kasidede ilk beyte matla‘, son beyte makta‘ denir. Kasidenin içinde her iki mısraı kafiyeli başka beyit veya beyitler varsa tecdîd-i matla‘, birkaç matla‘ beyti taşıyan kaside de zü’l-metâli‘ (zâtü’l-metâli‘) adını alır. Şairin mahlasını söylediği beyit taç beyit, kasidenin en güzel beyti beytü’l-kasîd olarak isimlendirilir.”

  • Aruz ölçüsüyle yazılır.
  • Uyak düzeni: aa, ba, ca, da ..
  • Bölümleri:

1.Nesîb (teşbîb): Kasidenin giriş bölümüdür. Övülen kişiden bağımsız genelde aşkın konu edildiği bir bölümdür. 15-20 beyitten oluşabilen bu bölümde, aşk dışındaki içerik “teşbîb” olarak adlandırılır.

2.Girizgâh (giriz / güriz): Nesîb bölümü ile girizgâh arasında geçişi sağlayan bir-iki beyitlik bölümdür. Her iki bölüm arasında bir anlam ilişkisi de kurulmasına da özen gösterilir.

3. Methiye: Kasidenin yazılma amacına uygun olarak birinin övüldüğü bölümdür.

4. Tegazzül: Kaside için olmazsa olmaz değildir, ancak bazı kasidelerde, gazel de yer almıştır.

5. Fahriyye: Şairin kendisini övdüğü bölüm. Fahriyesiz kasideler de yazılmıştır.

6. Dua: Övülen kişiye dair iyi dileklerin yer aldığı birkaç beyitten oluşan bölüm.

kaside nazım biçimi

uygulama: içeriği dikkate alarak su kasidesi’nin bölümlerini sıralama

Kaside nazım biçimi ile ilgili temel bilgiler ve bölümleri (nesib-girizgâh-medhiye-fahriye-dua ) öğrenilmişse, aşağıdaki örnek, pekiştirme amaçlı uygulanabilir: Fuzûlî’nin Su Kasidesi’nden seçilmiş beyitleri, içeriklerini dikkate alarak ilgili bölümlerin altına yerleştiriniz.

Beyitler, dağınık olarak verilmiş; öğrencilere kolaylık olması açısından günümüz Türkçesine aktarılmış hâli de eklenmiştir.

(Bölüm yazılarından bağımsız hâli için: “Su Kasidesi’nin Bölümlerini Sıralama”)

ilgili:

Kaside “Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama)”

5/5 (2 Reviews)