Metni Anlama: 5N1K ile Sorgulama

Lise düzeyinde, metni anlayarak okuma çalışmalarında, söylem çözümlemeleri, göstergebilim, yapısöküm vb. türünden derinlemesine incelemeler yapmaya ders zamanı da yetmez, öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeyleri de ilgileri de… Ama basit ve etkili bir yol olarak, 5N1K ile metni sorgulama ve bu yolla metni belli düzeyde anlamak mümkündür.

5N1K içinde kim? ne? nerede? ne zaman? soruları, durum tespiti yapmak için elverişli olacaktır.

Metinde anlatılan hikayenin, aktarılan bilginin, ileri sürülen görüşün ve taraflarının kimliğini netleştirmek bu sorulara verilecek yanıtlarla kolaylaşır.5N1K ile metni sorgulama sürecinin bu ayağında, metnin genel “bilgi”si elde edilmiş olur, en azından genel bir fikir edinilir.

  • Metnin derdi yani üzerinde durduğu temel problem NE? (temayı verir)
  • Yazarın/şairin bu probleme bakış açısı NE? (ana düşünceyi verir)
  • Yazarın/şairin bu problemi/kavramı/bilgi alanını (her ne ise) dile getirmek için tercih ettiği anlatım ve metin türü NE; hedef kitlesi KİM?

Seçilen metin türü, olaya dayalı ise, yine bu aşamada:

  • Olay KİMLERİN/NELERİN başından NE zaman NEREDE yaşanıyor?
  • Olay kişilerinin fiziksel, ruhsal, sosyal vb. özellikleri NE?
  • Olayın geçtiği zaman ve mekânların özellikleri NE?

“Ne?” sorusunun topladığı bilgilerin ne anlama geldiği, yazarın onları neden seçtiği ve nasıl kullandığı da daha derin bir okumayla, metne daha farklı sorular yöneltmeyle kavranabilir:

5N1K ile metni sorgulama

neden? nasıl? soruları, hem kavrama, çözümleme hem de değerlendirme basamakları için elverişlidir.

Bu sorularla, “kavrama” düzeyinde; metnin ilk okunuşunda elde edilen bilgiler ışığında, yazarın neyi neden ve nasıl kullandığı/dediği belirlenir.

  • Yazar/şair o problemi NEDEN seçti?
  • Yazar/şair, o problemi/kavramı/bilgi alanını (her ne ise) dile getirmek için o anlatım ve metin türünü NEDEN seçmiştir?

NEDEN? sorusunun bir adım sonrası olan NASIL? “çözümleme” düzeyinde yanıtını bulur. Bu aynı zamanda; tespiti yapılan metin ögelerinin metnin genel anlamına katkısını, dolayısıyla metinde hangi amaçla yer bulduklarını da açıklamaya yardımcı olur.

  • Yazar/şair, o probleme bakış açısını, eserde NASIL ortaya koymuştur? (doğrudan/ kişilerin özellikleri ve konuşmaları aracılığıyla/kanıtlara dayalı olarak vb. )
  • Yazar/şair, o problemi/kavramı/bilgi alanını (her ne ise) dile getirmek için o anlatım ve metin türünü NASIL kullandı? (anlatım dilinini ve türün olanaklarını kullanma biçimi)

5N1K ile metni sorgulama sürecinde, “değerlendirme” düzeyinde; bu sorular, metin ögelerinin belirlenen şekilde kullanılmış olmalarının metne kattığı değer, metni amacına ulaştırıp ulaştırmadığı vb. yargıda bulunma fırsatı yaratır.

  • Yukarıdan beri verilen yanıtlar doğrultusunda, metnin hedefleri açısından yapılan seçim ve uygulamalar ne kadar isabetli olmuştur? NEDEN?
  • Daha farklı seçim ve uygulamalarla ortaya NASIL bir eser çıkardı?

Not:Bloom taksonomisinin burada sözü geçmeyen “uygulama” ve “yaratma” basamakları, kavranmış bir metnin/bilginin kullanımına veya ondan ilhamla özgün bir ürün verilmesine bağlı olarak, ağırlıkla “NASIL?”a yanıt verir.

5N1K ile Dinlediğini Anlama (okuma olarak da uygulanabilir)


Bağlantılı:

5/5 (2 Reviews)