BLOOM| uygulama-bilgiyi kullanma

Doğal Destanlar ve “Kulaktan Kulağa” Oyunu

Doğal destanlar, çekirdek (doğuş), gelişme (yayılma) ve saptanma evrelerinden geçerek birer insanlık mirasına dönüşmüştür. “Kulaktan kulağa” oyunu, doğal destanların bu gelişim evrelerine ilişkin bilginin kazandırılmasında eğlenceli bir yol olabilir. Dünyanın en eski destanı Gilgameş Aşağıda verilen oyun örneğiyle iki kazanım...

Orta Oyunu Örneği Üzerinden Türün Özellikleri

Geleneksel Türk tiyatrosunun türlerinden orta oyunu tam olarak ne zaman ortaya çıkmıştır belli değildir ama “orta oyunu” terimi, 19.yyılda kullanılmaya başlanmış ve bu yüz yılda yaygınlaşmıştır. Orta oyununun devamı gibi görülebilecek tulûat da, Batı tiyatrosu etkisiyle ortaoyunu ve batı...

“Tür Anahtarı” ile Türü Değiştirme

“Structuring Drama Work’te yer alan drama etkinliklerinden biri olan “tür anahtarı” (genre switch), okuma ve diğer dil becerilerine uyarlanabilecek etkinliklerdendir. Bir türde ifade edilmiş bir içeriği başka bir türde/ formda ifade etmeye dayanır. Aşağıda aktarılan bilgi ve örnekler daha...

Dinleme: Bingo ve Boşluk Doldurma

Bingo, boşluk doldurma vb. duyduğunu işaretlemeye, yazmaya, yerleştirmeye dayalı dinleme etkinlikleri büyük ölçüde dikkati pekiştirmeye yöneliktir. Ancak, aşağıda aktarılan bilgide olduğu üzere, bu tür uygulamalarda dikkat, sözcüğün yakalanmasında olduğu için, dinleyici metnin anlam bütünlüğünü göz ardı edebilmektedir. Yıllar önce...

Dinleme: Hayvan Çiftliği’nin Karakterleri

Verilen tanımlara veya özelliklere uyan kişi, kavram, nesne vb. ögelerin tabloya doğru yerleştirilebilmesi için hem verileri dikkatli dinlemek hem de gerekli bilgileri önceden kavramış, öğrenmiş, okumuş vb. olmak gerekir. Aşağıda, Hayvan Çiftliği (George Orwell) romanının karakterlerinin özelliklerinin ipucu olarak...

Makale Örneği Üzerinden Türün Özellikleri

Makale türü ile ilgili özellikler, “Televizyon ve Saldırganlık” başlıklı makale örneği üzerinde gösterilerek verilmiştir. makale örneği: “televizyon ve saldırganlık” Doç.Dr.Ali Dönmez imzalı makale, 28 sayfalık hacimli bir metindir. Sadece bazı bölümlerinin alındığı aşağıdaki metne renkli olarak eklenmiş notların üzerine...

Anlatım Bozuklukları (Bilgi ve Uygulama)

Planlı yazma sürecinin  düzeltme, geliştirme basamağında, metnin iyi bir anlatımın taşıması gereken özellikler açısından gözden geçirilmesi ve varsa anlatım bozukluklarından arındırılması gerekir. Anlatım bozuklukları, buna maruz kalan okuyucu ya da dinleyicinin beyninde kendiliğinden düzeltilse de bazen yarattığı belirsizlikle kafa...

Divan Şiiri Nazım Biçimleri (Metin ve Uygulama)

Blogda bilgisi, örnekleri ve online kullanılabilir uygulamaları bulunan divan şiiri nazım biçimleri linkleriyle verilmiştir: beyitlerle kurulan divan şiiri nazım biçimleri: Gazel Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama) Kaside Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama) Mesnevî Nazım Biçimi (Online Uygulama) Beyitlere Eklemelerle Yeni...

Halk Şiiri Nazım Biçimleri ve Türleri

Yazılı örnekleri cönk adı verilen defterlerde yer alan, halk kültüründen doğan halk şiiri, diğer halk edebiyatı ürünleri gibi, halkın yaşadığı somut konularla (aşk, doğa, ayrılık, özlem, ölüm, din, tasavvuf konularının yanı sıra toplum hayatını ilgilendiren sorunlar) beslenir. Yalın bir dille...

Drama Türü (Metin ve Uygulama)

Dram: Yunancada “bir şey yapma, yapılan bir şey, eylem” anlamına gelir. Bir oyun türünün adı olarak kullanılışı 18.yüzyıla rastlar. Romantik dönemde ortaya çıkmıştır. Günümüzde komediyle birlikte örneği en çok verilen oyun türüdür. Dramın özelliklerinin yıldızlara Bakmak (Behçet Necatigil) oyunundan bir bölüm...

Komedi Türü (Metin ve Uygulama)

Komedi türünün özelliklerinin Moliere’nin Cimri oyunu üzerinde gösterilmiştir. komedi türünün özellikleri (Aşağıdaki görselde  işaretli alanlara tıklandığında, açıklamaları görülebilecektir.) komedinin başlangıcı: komos + ode (Bolluğu, üretimi kutsayan ve köylerde yapılan eğlenceli halk geçit törenlerine komos denir. Ode:ezgi, şarkı.) Komedya/komedinin başlangıcı da...

Tiyatro Türü Olarak Trajedi (Metin-Uygulama)

Trajedi , Dionysos Şenlikleri’nde koro halinde söylenen şarkılardan doğmuştur. Koroyu oluşturan kişiler keçi kılığına bürünerek şarkı söyledikleri için bu oyun türüne “keçi şarkısı” anlamına gelen trajedi (tragos: Keçi +oidie: Şarkı) denmiştir. Başlangıçta sadece bir koronun şarkılar söylemesinden ibaretken giderek...

“Dedikodu Halkası” ile Bilgiyi Pekiştirme

Drama teknikleri arasında yer alan dedikodu halkası (gossip circle), küçük grupların kendi aralarında “biri”! hakkında “dedikodu”! üretmelerine dayanır. O “biri”, bir yazar veya bir eser kişisi olabilir; o dedikodu, gerçek veya kurmaca kişiye ilişkin bilgilerin hatırlanmasına dayalı bir konuşma...

Farklı Metin Türlerinde Konuşma Etkinlikleri

Röportaj, mülâkat, hitabet vb. sözlü anlatım türleri başta olmak üzere, anı, gezi gibi sözlü anlatıma da uygun türlerde konuşma etkinlikleri uygulanabilir. okuma ve konuşma becerilerini bir arada kullanmaya yönelik, metinleri sizin belirleyebileceğiniz okuma etkinlikleri Bu etkinlikleri, kendi metinlerinizi ekleyerek...

Kapalı Uçlu Soru Türleri (Uygulama Örnekleri)

Online olarak da yaygın kullanılan çoktan seçmeli, eşleştirme, doğru/yanlış, boşluk doldurma vb. kapalı uçlu soru türleri, yanıtı tek ve tartışmasız sorulara dayanır. blogdaki kapalı uçlu soru türleri örneklerinden: & çoktan seçmeli seçeneklere dayalı & doğru/yanlış seçenekli & eşleştirmeye dayalı...

Fabl, Özellikleri ve İlk Örnekler (Uygulamalı)

Fabl türünün genel özellikleri, yapısı ve ilk örneklerinin yanı sıra, ayırıcı özelliklerinden biri olan “kıssadan hisse”yi kullanarak fabl örneği yazmayı da içerir. kıssadan hissesi verilmiş bir fabl yaz! fabl türü özellikleri: & eğiticidir; olmazsa olmaz bölümü “kıssadan hisse”dir. “Fabllerde...

Metin Türü Olarak Masal (Metin ve Uygulama)

Bir metin türü olarak masal için, “olağanüstülük” anahtar sözcüklerin başında gelir. Masallar, olağanüstü kahramanların başlarından geçen olağanüstü olayların yer ve zaman belirtilmeden anlatıldığı metinlerdir. TDK’nın tanımıyla: “Genellikle halkın yarattığı, hayale dayanan, sözlü gelenekte yaşayan, çoğunlukla insanlar, hayvanlar ile cadı,...

Mazmunlar, İmge ve İstiare

Edebî sanatlar içinde istiare, hem açık hem kapalı olanıyla, doğrudan imgeyi (“Şiirde İmge (İmaj, Metafor)”) var eden bir sanattır. Sevgili için “güneşim” diye bir ifade kullanırsanız, bir yandan, onu bir başka şeyle, “güneş”le anlatırken, diğer yandan, güneşe dair özelliklerin...

Edebî Sanatlar (Online Uygulama)

Şiir dili, günlük dilden farklıdır. Sözün az, öz hâli tercih edilir. Derdini anlatan kristalize bir dil, sözcüklerin çağrışım değerlerine, edebî sanatlara ve imgelere yaslanabilir. Edebiyat eğitiminde, edebî sanatlar, matematik formülleri kıvamında öğretildiği zaman, teknik bir konuya dönüşür. Oysa, dil...

Alegori… Kavramların “Kişi” ve “Hikâye” Hâli…

Amaç eğitmekse ve hedef kitle, ortalama okur ise, kavramların soyut dünyasında bir şeyler anlatmak yerine, her zaman merak uyandırıcı, sürükleyici hikâyelerin dünyasından ulaşmak tercih edilmiştir. Bu yetmemiş, Hüsn ü Aşk gibi bazı eserlerde kavramlar da somutlaştırılarak genellikle birer kişiye...

Müstezad, Terbi, Tahmis, Taştir vb.(Uygulamalı)

Divan şiirinde bazı nazım biçimleri (müstezad, terbi, tahmis, taştir ve tesdis), gazel beyitlerine eklemeler yapılarak oluşturulur. dize ekleyerek müstezad gibi yeni nazım biçimleri oluşturma Aşağıda verilen bilgilerden yararlanarak yandaki beyite, istenen özelliklerde eklemeler yapabilir ve böylece yeni şiirler oluşturabilirsiniz....

Mesnevî Nazım Biçimi (Online Uygulama)

İçerikle biçimin en uyumlu olduğu nazım biçimlerinden biri, mesnevîdir. Roman geleneği çok eskilere gitmeyen Türk ve doğu edebiyatlarında, uzun soluklu hikâyeler, geleneksel halk hikâyelerinin yanı sıra, mesnevî nazım biçimi ile dillendirilmiştir. Aşağıda Şeyh Galib’in Hüsn ü Aşk mesnevisi üzerinden olay akışına...

Olay Akışını “Yaşam Çizgisi”ne İşlemek

Anlamayı ve değerlendirmeyi bir arada yaptıran etkinliklerden biri; kurmaca metin kişilerinin yaşadıklarını, olumlu ve olumsuz sonuçlarına göre artan/eksilen bir grafik düzlemine işlemektir. Yaygın uygulama; çıkarılacak “yaşam çizgisi” üzerinde, gidişatı olumsuz etkileyen adımların -5’ten -1’e; olumlu etkileyen adımların +1’den +5’e giden...

Nazım, Nazım Birimi, Nazım Biçimleri

Nazım biçimleri ve türleri kendi içinde yapısal özellikleri ve konularıyla ayrışır. Nazım biçimleri ; nazım birimi, birim sayısı, ölçüsü (vezin), uyak örgüsü ve ayrıca, bazı nazım biçimlerine özgü bölümlendirmelerle bir diğerinden ayrılır. Bu özelliklerin yeterli olmadığı durumlarda, ek olarak...

Rubai ve Tuyug (Metin ve Uygulama)

Rubai ve tuyug, divan edebiyatı nazım biçimleri arasında yer alır. Tuyug, Türk’lere özgü bir nazım biçimidir. Rubailerde hayata bakış daha felsefîdir. rubai ve tuyug nazım biçimleriyle ilgili bir uygulama Aşağıda, dizeleri karışık verilmiş birer tuyug ve rübai örneği verilmiştir....

Zaman Çizgisi (Edebiyat-Tarih İlişkisi Örneği)

Edebiyat-tarih ilişkisinin bir boyutunda, kurmaca kişilerin hayatının tarihî olaylarla ilişkilendirilerek anlatılması vardır. İlişkilendirme; tarihin edebî esere arka plan oluşturması, tarihte yerini almış kişi ve olayların kurmaca esere bir şekilde eklemlenmesi yahut doğrudan yazarın yorumuyla yeniden anlatılması; kurmaca kişilerin tarihte...

Kaside Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama)

sözlük anlamı: “Sözlükte ‘kastetmek, azmetmek, bir şeye doğru yönelmek’ gibi anlamlara gelen kasd kökünden türeyen kasîde terim olarak ‘belli bir amaçla söylenmiş, üzerinde düşünülmüş, gözden geçirilmiş şiir’ demektir. Bir tür olarak ilk defa Arap edebiyatında ortaya çıkmış, oradan da...

Gazel Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama)

Gazel nazım biçimi ile ilgili genel kuralları ve ayırıcı özellikleri kavramış bir öğrencinin bu bilgileri kullanarak aşağıda isteneni kolaylıkla yapabilmesi beklenir. gazelin dizelerini biçimsel özellikleri dikkate alarak yerleştirme, sıralama Aşağıda bazı dizeleri çıkarılmış bir gazel nazım biçimi örneği yer...

Olay Akışına Yön Veren Ögelerin İzinde

Okuduğunu anlama ve yorumlama çalışmaları kapsamında bir uygulamamız Hermann Hesse’in ünlü Siddhartha romanıyla ilgiliydi. Romanda olaylar, Siddhartha’nın nirvana yolundaki hayat deneyimlerine dayalı bir akışa sahip olduğu için, aynı zamanda okumayı da değerlendirmek üzere, aşağıdaki etkinliği, bu yolculuğun köşe taşı...

Sunum İçin El Kartı (Bilgi ve Örnekleme)

Sunum becerisi, derslerden hayata kalacak minik ama önemli ayrıntılardandır. Belki ilerde bir “TED Talk” konuşmacısı olacaklar, kim bilebilir ki?!… Sunum için el kartı kullanma da sürecin önemli bir parçasıdır. Sunumlarda, öğrencilerin ellerinde biraz heyecandan, biraz içini ezberleme telaşından kırışmış...

Bir Dede Korkut Hikâyesi Oluşturmak…

Dede Korkut Hikâyeleri destanla halk hikâyesi arasında geçiş özelliği taşır. Bu hikâyelerin, hem destansı hem geleneksel anlatıya uygun özellikler taşıması gerektiğini de hiç akıldan çıkarmadan, bir Dede Korkut Dede Korkut hikâyesi örneği kurgulayabilir ve yazma ya da konuşma yoluyla paylaşabiliriz....

Edebiyat Eserleriyle Maket Çalışmaları Yapma

Edebiyatta Mimarlık‘ı okurken, birkaç yıl önce Radikal Kitap‘ta gördüğüm bir galeriyi hatırladım. Başlığı bu kitaba da uyuyor: Edebiyattan İlham Alan 10 Mimari Yapı . Birkaç örnek aşağıda. Fotoğraflar esere gitmek için ne kadar ipucu içeriyor siz karar verin! Fikir güzel… İlham kaynağı...

Çehov Tarzı Hikâye (Metin ve Uygulama)

Çehov tarzı hikâye veya durum hikâyesi dendiğinde, Türk edebiyatında akla gelen ilk ve en önemli temsilci Memduh Şevket Esendal’dır. Sait Faik’in hikâyelerinin bir bölümü de ağırlıkla bu gruba girer. Memduh Şevket Esendal’ın “Otlakçı” hikâyesi, tipik bir durum hikâyesidir. Tam...

Karagöz-Hacivat Sohbetlerinin Karakteristik Yapısı

(Göç İdaresi Genel Müdürlüğü, Karagöz-Hacivat gölge oyununun özelliklerini eğitici bir çalışma için kullanıp benzeri metin yayınlamış. Aşağıdaki satırlar, o metinden…) “HACİVAT – Hoş geldin Karagöz’üm, arkadaşım. KARAGÖZ – Hoş bulduk, Hacı Cavcav adaşım. HACİVAT –Yahu Karagöz’üm biz seninle adaş...

Edebî ve Öğretici Metinler

Edebî ve öğretici metinler, dil ile örülmüş yapılar olma noktasında ortaktır. Her iki gruptaki metinler; yazılma amaçları, gerçeklikle ilişkileri, metin türleri ve dilin kullanımı açısından gösterdikleri farklılıklarla birbirlerinden ayrılsalar da bir içeriğe sahip olmaları ve bunu yazılış amacına uygun...

Yazar-Eser Dağarcığını Yoklama, Geliştirme

Lise düzeyinde, okumaya özendirmenin pratik yollarından biri, kaynaktan haberdar etmektir. Edebiyat tarihinin rutin öğretimi dışında, köşe taşlarının hatırlanmasına yönelik basit yarışmalar, bir sonraki yarış için birkaç eser veya yazar adı daha bilme hevesini doğurabilmekte… Tarihin kronolojik akışında sırası gelmeyecek birçok...

Kurmaca Bir Karakterle Mülâkat Yapma…

Okuduğu kurmaca bir metnin kişilerinin özelliklerini ve farklı olaylar karşısındaki tutumlarını kavramış bir öğrenci, bu özellikleri ortaya çıkaracak düzeyde sorular hazırlayabilir; eser kişisinin davranışlarını ve olaylar karşısındaki tavırlarını gözden geçirmesini, hatta yüzleşmesini sağlamak üzere değerlendirme niteliği taşıyan sorular sorabilir....

Sorularla “Röportaj” Özelliklerini Belirleme

(Metin türü olarak “röportaj”ın bilgisi şurada; aşağıdaki röportajla ilgili uygulama içinde kullanılan alıntıların yer aldığı röportajın tamamı:  “Yaşar Kemal’in Sait Faik’le Bir Röportajı” Sait Faik Abasıyanık’ın Mark Twain Cemiyeti’ne fahri üye seçilmesi üzerine Yaşar Kemal’in onunla yaptığı röportaj: Yaşar Kemal’in...

Metin Türü Olarak Gezi mi Anı mı?

TDK’nın, farklı metin türlerindeki yazıları bir araya getirdiği seçkilerden biri, iki türü içeriyor: “Güzel Yazılar: Gezi-Hatıra” Kitap içinde de bu türleri gruplandıran bir ayrım yapılmamış, “gezi” türü, “otobiyografi” ve “günlük”le birlikte “anı (hatıra)” türünün alt kollarından biri olarak verilmiş...

Metinlerden Alıntı Yapma (Metin ve Uygulama)

Alıntı yapma doğrudan, dolaylı veya özetleme yoluyla yapılabilir. Her biri için uyulması, dikkat edilmesi gereken ince ayrıntılar vardır. Verilen örnek, alıntılama yollarını içermektedir. açlık oyunları yazarına ait bir bilgiden alıntı yapma Aşağıdaki çalışma kağıdında farklı alıntı yapma yollarının uygulaması istenmekte. Çıktısını...

Şiirde İmge (İmaj, Metafor) -Örnek Uygulama-

Teması aynı, duygunun farklı imgelerle ifade edildiği iki şiir üzerinden şiirde imge (imaj, metafor) konusunun kavranmasına yönelik bir uygulama… sevgiliyi düşünmenin sözcüklerle çizilmiş “görsel”leri Noktalı satırlara tıklandığında eksik dizeler görülecektir.  (Blog yazılarından bağımsız ve büyük hâli şurada.) Şiirde imge...

“Özel Mülkiyet” Kişileri Ne Kadar Anlatır?

Biyografi araştırmalarına dayanan sunumlar için en keyifli ve etkili yollardan biri, drama teknikleri arasında yer alan “özel mülkiyet” (private property) uygulamasıdır. Etkilidir çünkü, “kopyala-yapıştır”a fırsat vermez. Öğrenci, araştırmadan ve daha önemlisi, araştırdığı kişinin ayırıcı niteliklerini kavramadan, ona “özel” ayrıntıları...

Betimleyici (Tasvir Edici) Anlatımın Genel Özellikleri

Betimleme (tasvir): “Varlıkların durumlarını, özelliklerini, sözcüklerle resim çizer gibi anlatımdır ve okuyucunun gözleri önünde görüyormuşcasına canlandırmadır.”(Enise Kantemir, Yazılı ve Sözlü Anlatım) betimleyici (tasvir edici) anlatımın genel özellikleri: Betimleme, betimlenen öğeyle ilgili olarak “nasıl” sorusunun yanıtını verir. (Nasıl bir yer?...

Metin Türü Olarak Biyografi, Otobiyografi

Biyografi, otobiyografi, monografi ve özgeçmişle ilgili genel tanımlar: Edebiyat, sanat, siyaset vb. alanlarda alanlarda tanınmış kişilerin hayatlarını anlatan metin türü. Başkası tarafından anlatılan: Biyografi Kişinin kendi hayat öyküsünü yazması: Otobiyografi “Bilimsel alanlarda özel bir konu veya sorun üzerine yazılan inceleme”(TDK): Monografi...

Orhun Yazıtları (Abideleri) İçin Ön Hazırlık

Danimarkalı Thomsen’in Orhun Yazıtları (Abideleri) başındaki merakı ve üstesinden geldiği zorlukla empati kurabilmeyi sağlayabilecek bir uygulama çalışması… Aşağıda ne yazdığını çözmek, yüzyıllar önce, Danimarkalı Thomsen’in Orhun Yazıtları başındaki merakıyla ve üstesinden geldiği zorlukla empati kurabilmeyi sağlayabilir! orhun yazıtları (abideleri) için derse...