Tasarım Yoluyla Anlama (UbD)

Tasarım yoluyla anlama

Tasarımcı öğretmen

Kalıcı anlama”yı başaran öğrenci…

tersten / geriye doğru tasarım… 

Tasarıma Dayalı Anlama (Understanding by Design), öğrenme sürecini ve bu sürecin adımlarını, “tersten” planlayıp uygulamaya dayanan bir eğitim modelidir. Tersten, çünkü, sürecin sonunda ulaşılması gereken tablo, başlangıç noktası olarak alınıyor. İlk karşılaştığımda, aklıma NLP’deki, “Ulaşmak istediğin hayali gözünde canlandır, somut olarak gör.” önerisi gelmişti.

Grant Wiggins ve Jay McTighe tarafından 1998’de yazılan Understanding by Design kitabında kısaca UbD (Understanding by Design) diye de bilinen bu model; felsefesi, şemaları ve örnekleriyle ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. 

Planlama, sürecin her parçasının birbirini desteklediği özenli bir öğrenme tasarımını gerektirmektedir. Burcu Aybat, hayal ettiği öğrenme resmine giden yolu planına ince ince işleyen öğretmene geleneksel öğretmenden ayrılan yönüyle,  “öğretmen 2.0” diyor. Yaygın tanımlama ise, bu yeni nesil öğretmenin “tasarımcı öğretmen” olduğu şeklinde.

Öğrencinin gerçekten anladığını, dolayısıyla “kalıcı öğrenme”nin gerçekleştiğini ortaya koyacak her ayrıntının baştan belirlendiği bu tasarım üç ana bölümden oluşuyor: 

  • 1. Hedeflenen öğrenme düzeyinin belirlendiği bölüm (Desired Results)
  • 2. Değerlendirme kanıtlarını içeren etkinliklerin belirlendiği bölüm (Assessment Evidence)
  • 3. İlk iki maddeyi hayata geçiren öğrenme akışının belirlendiği bölüm (Learning Events)

tasarım yoluyla anlama şablonları

Bu aşamaların yerleştirildiği ilk ve güncellenmiş şablonlar:

2011’de yayınlanan The Understanding by Design Guide to Creating High-Quality Units (Grant Wiggins ve Jay McTighe) kitabında yer alan, güncellenmiş ikinci şablonda, ana başlıklar korunurken, kalıcı anlamanın anahtarı olan üç kavram öne çıkarılmıştır: Transfer, anlam, kazanım.

Şablonun ana başlıklarını içeren aşağıdaki tasarım formunda,  mavi işaretli kısımlara tıklandığında ilgili açıklamalar görülecektir.

UbD-Güncellenmiş Şablon (2011)

UbD-Güncellenmiş Şablon (2011)
I.İSTENEN SONUÇLAR (Desired Results)II. KANITLAR (Evidence)III. ÖĞRENME PLANI (Learning Plan)Süreci İzleme (Progress Monitoring)Öğrenme Etkinlikleri (Learning Events)Ön Değerlendirme (Pre-Assessment)Performans Görevleri (Performance Tasks)KodKazanım (Acquisition)AnlamaTemel Sorular (Essential Questions)Hedefler (Established Goals)Aktarım (Transfer)Diğer KanıtlarDeğerlendirme Ölçütleri (Evaluative Criteria)

I.İSTENEN SONUÇLAR (Desired Results)

Öğrenme sürecinin sonunda hedeflenen düzey, öğretimim tasarlanmasında ilk aşamayı oluşturur. Öğretmen, öğrenciye kazandıracağı her adımı başta belirler ve ayrıntılandırır.

II. KANITLAR (Evidence)

III. ÖĞRENME PLANI (Learning Plan)

1. aşamada ulaşılması hedeflenen öğrenme sonuçları ve 2.aşamada öngörülen kanıtlayıcı etkinliklerin belli bir zaman ve doğru sıralama içinde planlanması, tasarımın 3.aşamasını oluşturur. Bu aşama, ilk iki aşamayla ilişkilendirilerek planlanır.

 

Süreci İzleme (Progress Monitoring)

Öğrenme sürecinde;

-Olası yanlış anlamalar olabilecek durumlar varsa, önden önlemlerin alınması,

-Öğrencilerin süreçteki gelişimlerinin nasıl izleneceğinin belirlenmesi gerekir.

 

Öğrenme Etkinlikleri (Learning Events)

Öğrenme süreci, I. ve II. aşamalar doğrultusunda planlanırken, dikkate alınması gereken sorular:

Plan;

-Hedefleri gerçekleştirmeyi sağlayıcı nitelikte mi?

-I. ve II. aşamalarla uyumlu mu?

-Tüm öğrencilerin derse ilgisini ve öğrenme düzeyleri göz önünde bulunduruldu mu?

Her üç sorunun da yanıtı olumlu olmalı, değilse iyileştirmeler yapılmalı.

 

Ön Değerlendirme (Pre-Assessment)

Öğrencinin konu ile ilgili hazır bulunuşluk düzeyini görmek için ön değerlendirmenin nasıl yapılacağı belirlenmeli.

Performans Görevleri (Performance Tasks)

Tasarımın ikinci aşamasında, öğretmen, uygun yöntem ve teknikleri belirler. Öğrencinin hazır bulunuşluğunun görülmesi, ön örgütleyicilerle sürecin başlatılması ve izlenmesi, öğrenmenin ne düzeyde gerçekleştiğinin ölçülmesi ve uygun yolların seçilmesini gerektirir.

Kod

Kod, tasarımcı öğretmenin işini kolaylaştırır.

Tasarımın tüm ögeleri birbiriyle ilişkilidir. Aralarındaki bağı, tasarım boyunca korumak için, ögelerin baş harfleri kod olarak kullanılıp ilgili ögenin yanına yazılarak kodlanmış olur.

Örnek:

Hedefler (H)

1. ......... yapma

Kanıtlar (K)

x etkinliği yanına (H1) denmişse, bu etkinlik 1.hedefi karşılıyor, o hedefe yönelik planlanmış demektir.

Kazanım (Acquisition)

Öğrenci, ilgili ders içeriği ile hangi bilgileri öğrenecek ve hangi becerileri edinecek?

"Hangi?" sorusunun somut karşılığı, konuya ilişkin temel kavram ve ilkelerin öncelikle verilebilmesidir.

  • Ünite bittiğinde öğrencinin neleri bileceği, hangi becerileri edineceği baştan belli olmalıdır.
  • Ders içeriğine özel terimler, bilgiler varsa belirtilmelidir. O ders / ünite / konu özelinde, öğrencinin tanışacağı yeni kavramlar var mıdır? Her edebî dönemin kendine özgü temel terim ve ilkelerinin planlamaya dahil edilmesi gibi...

Öğrencinin temel mantığını ve özünü kavradığı bilgiyi edinip beceriye dönüştürebilmesi daha kolaydır. 

Anlama

Öğrencinin "anlama" süreci neleri kapsar?

Öğrenci, ders içeriği özelinde, öncelikle, ders içeriğinin / ünitenin / konunun özünde yer alan temel mantığı, ilkeleri ve kavramları kavrar. O halde, dersin "büyük fikri ya da fikirleri" öncelikle belirlenmelidir.

  • Konu çerçevesinde, yanlış bilinen ya da yanlış anlaşılabilecek ayrıntıların da baştan öngörülmesi ve dikkate alınması, tasarım açısından önemlidir.
  • Kalıcı öğrenme gerçekleştiğinde, öğrenci, edindiği kazanımları kullanmayı, niteliğine göre beceriye dönüştürmeyi de başarır.

Temel Sorular (Essential Questions)

Öğrenmenin temel güdüleyicisi ilgi ve merak uyandırmaktır. Öğrenme tasarımının başarılı olmasında, konuya merak uyandıracak, düşündürecek,  ilgiyi diri tutacak temel birkaç sorunun belirlenmesi de etkilidir.

"Temel sorular", ders sırasında yöneltilen anlık sorulardan farklıdır. Hangi düşündürücü soruların, öğrencileri konunun özüne ilişkin sorgulama ve anlamlandırmaya yöneltir? Öğretmen, bu soruya yanıt niteliğinde birkaç temel, provokatif soru hazırlar.

Hedefler (Established Goals)

Ders içeriği ile ilgili hedefler... Müfredatla belirlenmiş kazanımlar ve varsa ders içeriğine özel hedefler bu bölümde yer alır.

Aktarım (Transfer)

Bilginin "aktarım"ı, öğrencinin öğrendiklerini dersten bağımsız olarak da kullanabilmesi, işlevsel kılabilmesidir. Bilgiyi başka alanlara aktarabilecek, gerektiğinde uygulamaya dönüştürebilecek düzeye gelmek, kalıcı öğrenmenin gerçekten sağlanabildiğini de gösterir.

Dolayısıyla, öğretmen, tasarımında bilginin ders dışı kullanım alanlarına ilişkin notları da düşmelidir.

Diğer Kanıtlar

Öğrencilerin ilgi alanları, öğrenme düzeyleri ve biçimleri birbirinden farklıdır. Öğretmen, planlamasını yaparken farklılıkları da dikkate alarak etkinlik ve materyallerini çeşitlendirmelidir.

Değerlendirme Ölçütleri (Evaluative Criteria)

Sürece dayalı bir değerlendirme esastır.

Öğrenci, hangi ölçütler doğrultusunda değerlendirilecek? Gerçekten öğrendiğini nasıl gösterecek? UbD, öğrenmenin birer göstergesi olarak, "anlamanın 6 yolu"nu yapılandırmış.

Bilinçli seçilen performans görevleri" ve "diğer kanıtlar", öğrencinin "anlamanın 6 yolu"ndan en az birini dışa yansıtarak, ders içeriğini kavradığını gösterir. Sözgelimi, anlamışsa; açıklayabilir ya da empati kurabilir ya da yorumlayabilir ya da ikisini, üçünü yapabilir.

anlamanın 6 yolu:
• Açıklama
• Yorumlama
• Uygulama
• Bakış açısına sahip olma
• Empati kurma
• Öz değerlendirme

İlk şemada olan, güncellenmiş ikinci şemada bulunmayan ancak UbD için önemli olan temel bazı ilkeler de aslında geçerliliğini koruyor:

  • Anlama bölümünde, konunun özünü yansıtan büyük fikir,
  • Kanıtlar bölümünde, farklı öğrenme düzeylerini dikkate alan “farklılaştırma” ve öğrenmenin göstergesi olan anlamanın 6 yolu,
  • Öğrenme Planı bölümünde “WHERE TO”.

(Blog notu olarak ekleyince link vereceğim.)

Şablonların kaynakları:

1.şablon: Grant Wiggins, Jay McTighe, Understanding by Design, ASCD, 2005 (Expanded 2nd Edition)

2.şablon: Grant Wiggins, Jay McTighe, The Understanding by Design Guide to Creating High-Quality Units (ASCD, 2011)

İlgili:

Tasarımcı Öğretmen ve Öğretmen 2.0.