Edebiyat ve Bilimin Etkileşimi

Yazarlar, içinde yaşadıkları dönemin toplumsal, siyasal, bilimsel vb. her tür gelişmelerinden etkilenir ve etkilendikleri ölçüde bu gelişmelerin izlerini eserlerine taşırlar. Edebiyat ve bilimin etkileşimi, bir başka ifadeyle, sosyal ve bilimsel alanlardaki gelişmelerle edebiyat arasında kurulan bağ karşılıklıdır:

1.Bilimsel alanlar veya bu alanlardaki gelişmeler, edebiyat eserlerine konu olabilir:

edebiyat ve bilimin etkileşimini gösteren (sınıfta paylaşılabilir) birkaç  örnek… 

Bilim dallarına tıklandığında örnekler görünecektir.


edebiyat ve bilim etkileşimi

edebiyat ve bilim etkileşimi
matematikfizikbiyolojifelsefetarihsosyolojipsikoloji

matematik

edebiyat-matematik

Matematik bilgisinin edebiyata konu olması

fizik

Melekler ve Şeytanlar romanının yazıldığı dönemde güncel olan Cern Lab.ı ve deneyleri romana konu olur.

biyoloji

Cesur Yeni Dünya'da biyolojik yapıları programlanmış yeni kuşakların "yaratılma" süreçleri dikkati çeker.

felsefe

edebiyat-felsefe

Sophie'nin Dünyası'nda felsefenin gelişim evrelerini ve ana problemlerini genç okurlar düzeyinde bulmak mümkün.

tarih

Tarihi olayların edebiyata konu olması

sosyoloji

aşk-ı memnu

Boğaz'da görkemli bir hayatın parçası olan farklı sosyolojik katmanların yansıması...

psikoloji

Psikolojik bilginin edebiyatı beslediği alan: Bilinç akışı

Sınıf paylaşımı için daha uygun geniş tablo şurada.

2.Gelişmeler, edebiyatçının sanat anlayışını, eserlerinin yapısını ve bakış açısını etkileyebilir:

 Tipik ve edebiyatı uzun süre etkilemiş iki örnek:

  • 19.yüzyılda H.Taine’in toplumsal yapıyı anlamanın bir yolu olarak savunduğu “ırk, çevre, zaman” üçlüsü, realist edebiyatın da çok sevdiği bir formül olur: Roman, öykü kişileri içine doğdukları toplumsal çevren, zamanın getirdiği koşullar ve ait oldukları toplumun karakteristik özellikleriyle biçimlenir. Yoksul bir çevrenin gencinin sınıf atlama özlemi gibi, savaş ortasında büyüyen çocukların gelecek ufuklarının daralması gibi… Mai ve Siyah romanında, benzer koşullarda yaşayan ve aynı okula giden iki samimi arkadaştan birinin, Ahmet Cemil’in, babasının ölümünün ardından ailesine bakma sorumluluğuyla “mai” hayallerinin sönüp realitenin katı, kara koşullarıyla boğuşmak durumunda kalması gibi… (sosyolojiden edebiyata)
  • Bilinçaltı alanındaki bulguların edebiyata bilinçaltı tekniğini getirmesi ve başarıyla uygulanması (psikolojiden edebiyata)

3.Edebiyat, bilime ilham kaynağı olabilir:

Jules Verne,Isaac Asimov romanları gibi…

edebiyat ve bilim

4.Edebiyat, bilimin veya bir bilgi alanının hikâyesini taşımada etkili olabilir:

Genç okurlara bir bilim alanını sevdirmenin iyi bir yolu…

Bir felsefecinin kaleminden çıkan Sophie’nin Dünyası (Jostein Gaarder) ve bir fizikçinin kaleminden çıkan Alice Kuantum Diyarında (Robert Gilmort) gibi eserler, edebiyat ve bilimin etkileşimi açısından örneklenebilecek tipik eserlerdir.

“15.yaş gününü kutlamaya hazırlanan Sofie posta kutusunda. “Kimsin sen?” yazıl» bir kağıt bulur. Bu soruyu, diğer sorular ve günümüze kadar uzanan bir felsefe kursu takip eder.

Kendine has kurgusu ve şaşırtmacalarıyla,

Jostein Gaarder. 15 yaş ve üstü gençlere sadece kuru bir felsefe tarihi sunmak değil, aynı zamanda hayatı anlamaya yönelik sorular sormanın yollarını açar.

Çağımız bölümünde şöyle diyor yazar;

‘Bütün gerçek filozofların gözleri hep açık olmalı. Hiç beyaz karga görmemiş olsak da. aramayı sürdürmeliyiz. Cünün birinde, benim gibi bir şüpheci bile daba önce inanmak istemediği bir olguyu kabul etmek zorunda kalabilir. Bu olasılığın kapısını açık tutmasam, dogmatik bin olurdum. Gerçek bir filozof olmazdım o zaman.’” (Sophie’nin Dünyası-arka kapak)

Not:  Bilim dünyasına dair değil ama inancın hikâyelerle sevdirilmesine güzel bir örnek verebilirim. Peygamberler tarihinin kıssaları, çocukların anlayacağı şekilde hikâyeleştirilerek anlatılmış: Çocuk ve İslam (Nezihe Araz)

Edebiyat ve bilimin etkileşimi
EK (4 Ekim 2017):

Dan Brown’un Başlangıç romanında, bilim insanı olarak çizilmiş bir roman kişisinin (Edmond Kirsch) çalışmalarında edebiyatın izinin de yer aldığı sayfalar ilgi çekici. Ayrıca, Başlangıç romanında çizilmiş, sizle bir ses olarak her yerde dolaşabilen çok zeki bir asistan olarak tasarlanmış Winston benzeri bilgisayarlar da bilim insanlarının ve teknoloji devlerinin adımlarını hızlandırabilir. Hazır, en popüler gündemlerden biri yapay zekâ iken… Neden olmasın?

İlgili yazı: “Bir Eserin Satır Aralarında Hayatın Bilgisini Okumak” (Kürk Mantolu Madonna örneği)