Edebiyatta Pati İzleri (Damla Yazıcı)

Dost’a başka bir kitap için girip bir iç sıcaklığıyla hemen alıverdiğim bir kitap: Edebiyatta Pati İzleri . Evinde, bahçesinde, gönlünde bir “pati”si olmayanı sahiplenmeye heveslendirecek; olana bir kez daha “iyi ki var” dedirtecek metinlerle örülü bir kitap… Ama “edebiyatta pati izleri”, her daim ve ille de en çok kedilerin yazarlara ettiğidir.

Edebiyatta Pati İzleriBu da bizim patimiz, ruh sağlığımız…Neptün

Damla Yazıcı’nın hazırladığı kitapta, yaşayan 10 yazarın yanı sıra, geçmişin ünlü kedili yazarları ile bir ünlü keçili ressam ve yazarı da yer bulmuş. Yazıcı’nın, dili ve akışıyla duygusal olmadığı halde, altını çizdiği ayrıntılarla etkileyen bir giriş yazısı var. Şu bölüm ordan:

Peter Singer Uygulamalı Etik kitabında şöyle diyordu: “Kendi türümüzle ilişkilerimizde eşitliği sağlam bir ahlaki temel olarak! görüyorsak, kendi türümüzden olmayanlarla, yani insan dışı canlılarla olan ilişkilerimizde de eşitliği ahlaki bir temel olarak kabul etmemiz gerekir.” Tam da bu nedenle dünyanın daha eşit ve adil bir yer olmasına dair duyduğumuz özlemde kötücül insanı verimli! bir bireye dönüştürecek parçalardan birinin de hayvan ile insan arasındaki görünmez bağ olduğunu anladım. Bu bağ, insanın insan olmaya yaklaşmasının yollarından biriydi.

Metinlerin ortak bir türü ve dili yok. Böyle bir talep de olmamış. Okur, her yeni metinde bir anıya, bir hikâyeye ya da deneme gibi başlasa da hikâyesi olan bir anlatıya giriyor. Her yazarın güçlü dili, sevme ve yaşama diline göre özelleşip bir bitmese duygusuyla sürüklüyor.

resim.8Fikret Otyam’ın “Heykelli Keçi”si

edebiyatta pati izleri yahut yazarların hayatlarına değen patiler

İlk metin Faruk Duman imzalı ve son paragrafında geçen kitaplardan biri – Ve Bir Pars Hüzünle Kaybolur- dolayısıyla bizim geçmişte okulumuzda ağırladığımız yazarlardan. Duman gibi, başka zamanlarda, Doğu Yücel, Buket Uzuner ve Haydar Ergülen de ODTÜ Koleji Edebiyat Günü konuklarımızdandı. Dördüyle de etkinlik dışı sohbetlerden hiç pati hikâyeleri hatırlamıyorum ama bu kitapta, Duman’ın birlikte daha bir insan oluşuna katkı veren köpeği Co’nun, Yücel’in roman yazma serüvenine eşlik eden muhabbet kuşu Limon’un, Uzuner’in daha önce Ah Bir Kedi Olsam’da yayınlanan hikâyesi ile Ergülen ailesine katılan Mısır ve Kiraz kedilerin hikâyelerini ilgiyle okudum. Bir muhabbet kuşu olmasına rağmen, Yücel şaşırsa da doğrudur, ben de bizim Finarfin’le kurduğumuz bağı bilmesem, bir kanaryanın evcilleşebildiği söylense inanmazdım. Uzuner’in hikâyesi, mini bir kedi bakım kılavuzu gibi… Çocuk okumaları için bilinçli seçimlerden biri olabilir.

Daha önce yayınlanmış bir metin de Neslihan Önderoğlu’na ait: Trampa. Yaşlı adamla köpeğinin hikâyesinde, bu kitapta Murat Gülsoy’un romanlarının gizli kahramanlarından Kıtmir de olsa mıydı diye düşündüm ki bir başka metinde doğrudan bir Ashab-ı Kehf kişisiyle karşılaştım. Neyzen Tevfik’in Mısır yıllarında kendisine yoldaş olan sokak köpeği Mernuş, adını o Mernuş’tan almış…

mısır-kediMısır demişken… Mısır’ın koruyucu tanrıçası Bastet‘e bir selam…

İnci Aral’ın sarman kedi Maya ile ilgili anlattıkları içe dokunan cinsten, hüzünlü… Altay Öktem, hayatına pati izi ve çeşidi en çok değen yazarlardan. Tavşanlı, kedili, köpekli… keyifli… Sevin Okyay da patisiz yaşayamayanlardanmış. Bir dolu kediciğin hareketli hayatına dokunmuş. “Kedisiz kalmayayım hiç.”, işin özeti…

Haldun Çubukçu’nun “Ölü Köpek Yavrusu ve Yıldızlararası Gezen Kadın” hikâyesindeki isyanda, Empati (Adam Wafer) romanındaki Valentin’in çığlığını buldum. Murat Batmankaya’nın anlattığı kedi Tuana, kitap mekanlarına yakışan ve oraların efendiliğine soyunanlardan…

Kitabın ikinci bölümünde, yukarda bahsi geçen Neyzen Tevfik’in Mernuş’u dışında, Nazım Hikmet’in Şeytan’ı, Tevfik Fikret’in Zerrişte’si, Bilge Karasu’nun “filozof kedileri” ve Fikret Otyam’ın keçileri ile ilgili metinler yer alıyor. Bu bölümde de Tanpınar’ın kedisi de olsa mıydı dedim.

Sohbetiyle yüz yüze tanıdığım yazarlarınkini başka bir ilgiyle, diğerlerini hayvan sevgisinin edebiyattaki izdüşümünün merakıyla ve ilgiyle okumuş oldum.

*** Damla Yazıcı, Edebiyatta Pati İzleri, Karakarga Yay., Ocak 2020