Eğitimde Finlandiya Modeli (Pasi Sahlberg)

Eğitimde Finlandiya Modeli, bu modelin hayata geçirilmesinde etkin bir rolü olan, Finlandiya’da uzun yıllar ortaokul ve lise düzeyinde matematik öğretmeni olarak çalışan Pasi Sahlberg tarafından yazılmış, okunası bir kitap. Kapsamı kapağa yerleştirilmiş:

“Küçük bir kuzey ülkesini eğitimde zirveye taşıyan temel ilkeler ve uygulamalar”

Finlandiya’nın eğitim yaklaşımı ve uygulamalarının ülkemiz dahil tüm dünyada dikkati çekmesi, PISA sınavlarında yakaladığı üstün performansla olmuş. Sahlberg, kitabın son bölümünde PISA’nın hikâyesi ile üç yılda bir yapılan  sınavlarda ölçtüğü matematik, fen bilimleri ve okuma becerilerinde Finlandiya’nın ard arda aldığı birinciliklerin yarattığı etkiye yer vermiş.

eğitimde finlandiya modeli

Pasi Sahlberg, konuşmacısı olduğu bir toplantının öncesinde, bir başka konuşmacı olan eski New York valisi George Pataki’yle tanışır. Pataki’nin soruları üzerinden gelişen sohbette, Sahlberg, Finlandiya’nın eğitimini şekillendiren birçok yaklaşımın Amerika kaynaklı olduğunu ama Amerikalıların aynı yaklaşımları hayata geçirmediğini anlatır. Nitekim vali de dikkatle dinleyip notlar aldığı halde, kürsüye çıktığında, yine kendi bildiği ve inandıklarıyla sınırlı kalmıştır. Sahlberg, bu sohbette Finlandiya’ya başarı getiren yaklaşımın ana çerçevesini şöyle çizmiş:

“(…) Finlandiya’daki okullarda verilen eğitimin temel felsefesinin ögelerini şöyle sıraladım: Öğrenme sürecini her bir öğrenciye uyacak şekilde kişiselleştirmek, çok yönlü öğretim metotlarına başvurarak karmaşık bilgi ve becerileri muhtelif biçimlerde öğretmek ve uygun yöntemler ile öğrenim destekleri olduğu sürece herkesin her şeyi öğrenebileceğini kabul etmek.”

Kitabın özgün adında işaret edilen “dört büyük ve pahalı olmayan fikir” (FinnishED Leadership: Four big, inexpensive ideas to transform education) nedir ve eğitimi dönüştürme gücü nasıl olmuştur?

Devam eden sayfalarda bu fikirlerle, uygulanma biçimleri ve uygulayacaklar için ufuk açıcı somut öneriler anlatılmıştır:

“1.Sağlam bir öğrenme deneyimi için düzenli teneffüs ve fiziksel aktivite kritik önemdedir.

2. Eğitim alanında yapılacak kapsamlı değişiklikler için küçük veri, büyük veriye kıyasla genelde çok daha etkili bir araçtır.

3. Eğitim kazanımlarını daha nitelikli kılmanın yolu hakkaniyeti sağlamaktan geçer.

4.Finlandiya eğitim sistemine dair uydurma bilgiler ve şehir efsaneleri, daha iyi bir eğitim sistemi kurma yolunda verilen çabaları akamete uğratabilir.”

& teneffüs ve oyun hakkını gözetmek

1 numaradaki teneffüs ve fiziksel aktivitenin öğrencilerin teneffüs öncesi öğrendiklerini sindirmek ve yeni derse dinlenmiş bir zihinle hazırlanmak için elzem olduğu belirtilmiştir. Finlandiya’da dersler 45, teneffüsler 15 dakikadır. Ders süresi uzarsa teneffüs de doğru orantılı uzar.

& “küçük veri”yi iyi değerlendirmek

Eğitimde Finlandiya Modeli

2 numarada yer alan “veri”yi iyi değerlendirmek konusuna gelince… “Büyük veri”nin genel bir tablo çizdiği ve sadece büyük veriye göre yol almanın yanıltıcı olabileceğine dikkat çekilmiş; buna karşılık, öğretmenin gözlem ve uygulama sonuçlarına dayalı “küçük veri”nin çok daha anlamlı ve işlevsel olduğu ifade edilmiştir.

“Küçük veriyle yönetmezseniz büyük veri tarafından yönetilirsiniz.”

Eğitimde Finlandiya Modeli içinde birkaç kez yinelenen bu cümle, Sahlberg’in kendi sitesinin ana sayfasında da yer alıyor.

& hakkaniyeti sağlamak

3 numaradaki “hakkaniyet”in herkese eşit bir eğitim ortamı sağlamaktan çok daha fazlası olduğu vurgulanmıştır. Herkesin aynı koşullarda ve ortamlarda eşit şekilde eğitim hakkına sahip olması, aile ve sosyal statü kaynaklı eşitsizlikler dolayısıyla hakkaniyetli bir sonuç doğurmamaktadır.

“Finlandiya’da bir okul hakkaniyete ve zorluklar karşısında esneklik kültürüne ne ölçüde sahipse o derece iyi bir okul sayılıyor.

Hakkaniyetin gözetildiği ve öğrencilerin iyi öğrenim gördüğü bir eğitim sistemi, geniş çaplı toplumsal ve ekonomik eşitsizliklerin etkilerini bertaraf edebilir. FinlandiyalIların eğitimde hakkaniyete neden kadar büyük önem verdiğini merak edenlere cevabım şu: Bir eğitim sisteminde hakkaniyet tesis edilmediğinde, öğrencilerin bilişsel ve kişisel potansiyellerini bütünüyle değerlendiremezsiniz.”

Eğitimde Finlandiya Modeli

“Eşitlik, eğitimde hakkaniyeti garantilemez.”

Sahlberg’e göre, bunun sağlanmasında etkili yollardan biri, yerel yönetimlere ve okullara eğitim konusunda daha fazla yetki vermek ve yörenin gereklerine uygun programın hazırlanıp uygulanmasının önünü açmak. Finlandiya tam da bunu yapıyor.

Ak zambaklar ülkesi Finlandiya’nın başarısında galiba, ortak değerler ve çıkarlar paydasında kenetlenmek, inanmak ve gereğini yapmak var.

Kitabı okuduğunuzda Türkçe çevirisinin ön sözünü yazan Dr.Özgür Bolat’a hak veriyorsunuz. Aklın yolu bir, çözümler olağanüstü ve bilinmez şeyler değil, çoğunu da biliyoruz ama uygulamıyoruz!

***Pasi Sahlberg, Eğitimde Finlandiya Modeli, Metropolis Yayıncılık, Mayıs 2018 (çeviren: Cansen Mavituna)