Eğitimde Yaratıcı Drama (Ömer Adıgüzel)

Eğitimde yaratıcı drama ile ilgili kaynakları tararken, sürekli önüme gelen iki kaynak vardı. Biri, Ömer Adıgüzel’e ait Eğitimde Yaratıcı Drama; diğeri, drama teknikleri dökümünü içeren ve internet ortamında pdf olarak ulaşılabildiği için, neredeyse her yerde kopyala-yapıştır olarak kullanılan ve Ruken Akar Vural ile İmge Çelen’in çalışmalarında gördüğüm J.Neelands, T.Goode imzalı Structuring Drama Work. Her iki kitap da şimdi elimde.

Yaratıcı drama; çatışma/sorun içeren bir dramatik durumla karşı karşıya getirdiği katılımcıların o durumun üstesinden gelme ya da o durum içinde tutum belirleme süreçlerine dayanır. Yapısı, yapılandırılması gereği, kendini tanımaktan, bireysel zenginliklerini keşfetmekten insiyatif almaya, sorun çözmeye, empati kurmaya, demokratik tutum geliştirmeye vb. açılan geniş bir perspektifte, kişiyi çok yönlü geliştiren bir alandır; bu yanıyla da en etkili ve sonuçları kalıcı eğitim yollarından biri olarak kabul görür.

“Yaratıcı dramanın genel amacı, çocukların, ergenlerin ve gençlerin canlandırmalar yoluyla, bir bilinçlenme ve kültürlenme süreci içerisinde, her alanda yaratıcı, kendine yetebilen, kendini tanıyan, ve çevresiyle iletişim kurabilen ve bunu geliştirebilen, ifade gücü ve biçimleri artmış, imgesel düşünebilen, estetik kaygı, demokratik tutum ve davranışları gelişmiş bireyler yetiştirmektir.” (Ö.Adıgüzel, Eğitimde Yaratıcı Drama)

Alanın öncülerinden Harriet Finlay-Johnson’ın dediği gibi:

“Bir öğrenci öğrenmeyi ne zaman isterse o zaman öğrenir.”

Yaratıcı drama da bir tür “yaşam pratiği” olarak katılımcılara deneyimlettiği durumlar ve açığa çıkardığı farkındalıkla, öğrenme isteğini uyandırıcı nitelikte önemli bir tetikleyicidir.

eğitimde yaratıcı drama

Ömer Adıgüzel’in yeni baskısı Yapı Kredi’den çıkan Eğitimde Yaratıcı Drama çalışması, bu alanın bir disiplin olarak çerçevesini çizen, genel kavramlarını açıklayan, 18. yüzyıldan günümüze gelen tarihsel gelişimini ve kaynaklarını ortaya koyan, alana emek veren yerli ve yabancı isimleri birer başlık halinde bağımsız olarak anlatan ve anlatım dilinde bir tür şükran duygusunu da hissettiren bir başucu kitabı.

eğitimde yaratıcı drama

Kitap sekiz ana bölümden oluşuyor:

  • Birinci bölüm, dram, drama, dramatik durum, dramatizasyon, dramaturji gibi tiyatro dünyasından tanıdık gelen kavramlaraın yanı sıra, iletişim, etkileşim, eylem, performans, empati, animasyon, atölye, “mış gibi yapmak”, kendiliğindenlik, hareket, ritüel, fragman, oyun gibi yaratıcı drama ile ilişkili kavramların tanım ve açıklamalarına ayrılmış.
  • İkinci ve üçüncü bölümler, “yaratıcı drama”nın niteliği, özellikleri, yapılandırılması, bileşenleri ve uygulama sonrası değerlendirilmesi üzerine ayrıntılandırılmış bilgileri içeriyor.
  • Dördüncü, beşinci ve altıncı bölümlerde, yaratıcı dramanın eğitim dünyasındaki yol açıcıları, ilk örnekleri ve gelişim sürecine ilişkin bilgiler yer alıyor. Alana emek veren ve İngiltere’de özellikle küçük sınıflarda ve dil eğitiminde vazgeçilmez bir eğitim aracı olarak kullanılmasının önünü açan isimlerin hikâyeleri de emekleri de ilgi çekici. Harriet Finlay-Johnson, Henry Caldwell Cook, Peter Slade, Brian Way, Türkiye’ye de drama çalışmaları dolayısıyla gelmiş ve bu kitabın önsözünü de yazmış olan Dorothy Heathcote, Gavin Bolton, Winifred Ward çalışmaları ve yayınlarıyla tanıtılmış.

Bizim ülkemizde, yaratıcı dramanın gerçek başlatıcıları olarak akademisyen İnci San ve Devlet Tiyatrosu sanatçılarından Tamer Levent’in ortak çalışmalarına ve alana katkılarına geniş bir yer ayrılmış.

eğitimde yaratıcı drama

Ayrıca, İsmail Hakkı Baltacıoğlu’ndan başlayarak, Selahattin Çoruh, Muammer Targaç, Emin Özdemir gibi onlardan önce de “yaratıcı” olmasa da tiyatronun eğitimde etkin bir öğrenme aracı olarak kullanılmasına ilişkin yenilikçi bakış açısına sahip yazar ve eğitimcilerin çalışmaları da unutulmamıştır.

  • Yedinci bölümde, psikodrama, sosyodrama ve yaratıcı dramayla ilişkileri konu edilmiş.
  • Sekizinci ve son bölümün kapsamı, yaratıcı dramada yaygın kullanılan teknikler ve “süreçsel drama yaklaşımı” olmuş. Kitapta bilgisi verilen yaratıcı drama teknikleri: Doğaçlama, rol oynama, rol değiştirme, eş zamanlı doğaçlama, öğretmenin rolde olması (rol alması), dramatizasyon, geriye dönüş, röportaj-söyleşi-sorgu-görüşme, sıcak sandalye, bilinç koridoru, donuk imge, dedikodu halkası, rol içinde yazma, iç ses (kafa sesi), toplantı düzenleme, pantomim, rol kartları, özel mülkiyet, yarım kalmış materyal, ritüeller-seremoniler, telefon görüşmeleri, gerçek an-doğruluk anı, bölünmüş ekran, grup heykelleri, tablo oluşturma, akışkan heykel, anlatı tekniği, forum tiyatro, fragman, aradaki boşluk, ânı işaretleme, baş üstü konuşmaları, buz dağ, uzman görüşü, duvardaki rol, duvarların kulakları var, düşünce izleme, harita ya da şema oluşturma, yaşam çemberi, hazır roller, manşet, senin yerinde olsaydım, şu yol-bu yol, tekrar canlandırma, zaman çizgisi, mekânı tanımlamak, toplu çizim, yaşamda bir gün, boş ekran, rol koridoru.

Kitapta sadece bu bölümde değil, örneklenen çalışmalar çerçevesinde birçok ısınma ve doğaçlama etkinliklerini bulmak da mümkün.

Kişisel notlarım bu blog notu için neresinden kırpsam azalmayacak ve hangi notu düşsem diğerini eksik bırakacak kadar çok. En iyisi, her öğretmenin kitaplığında yer alması gereken bir kaynak kitap olduğunu belirtmekle yetinmek…

eğitimde yaratıcı drama

NTV’de En Güzel Buluşmalar’ın bugünkü konuğu Tamer Levent’ti. Tam da kitabı az öncesinde bitirip tv’yi açtığımda karşımda görmenin şaşkınlığı…

Şurada, Ömer Adıgüzel’le yaratıcı drama üzerine yapılmış bir söyleşi yer alıyor. Bakılabilir.

*** Ömer Adıgüzel, Eğitimde Yaratıcı Drama, Yapı Kredi Yayınları, Haziran 2018