Gazel Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama)

Gazel nazım biçimi ile ilgili genel kuralları ve ayırıcı özellikleri kavramış bir öğrencinin bu bilgileri kullanarak aşağıda isteneni kolaylıkla yapabilmesi beklenir.

gazel nazım biçimi

gazelin dizelerini biçimsel özellikleri dikkate alarak yerleştirme, sıralama


Aşağıda bazı dizeleri çıkarılmış bir gazel nazım biçimi örneği yer almaktadır. Öğrencinin, nazım biçiminin özelliklerine uygun olarak bu dizeleri ilgili boşluklara yerleştirebilmesi beklenir. (Derste öğrenilmiş bilginin pekiştirilmesine yöneliktir.)

gazel nazım biçimi için kısa bir bilgi

Haluk İpekten’in verdiği bilgiyle, Türk edebiyatında en çok sevilen ve kullanılan gazel sözcüğünün anlamı, gazel nazım biçimi olarak özellikleri ve önemli temsilcileri yer alıyor.

& anlamı:

“Gazel kelimesi sözlükte “kadınlarla sevgi üzerine konuşmak, söyleşmek” anlamına gelir. Arap edebiyatında gazel bir nazım şekli olmayıp kasidelerin başında aşktan, sevgiliden söz eden bölümlere verilen addır ve “nesîb” karşılığında kullanılmıştır. Daha sonraları şairin aşk, sevgili, şarap, bahar gibi coşkulu haller karşısındaki duygularını anlatan şiirlere uzun yahut kısa olsun gazel denilmiştir.(…)”(Haluk İpekten, “Gazel)

& gazel nazım biçimi ve genel özellikleri:

“Kafiye örgüsü ‘aa/ba/ca …’ olan gazelin bazı beyitleri ve içindeki kısımları özel adlar alır. Gazelin iki mısraı kafiyeli olan (musarra’) ilk beytine ‘matla’, matla’dan sonra gelen beytine ‘hüsn-i matla’, son beytine ‘makta’ ve makta’dan önceki beytine de ‘hüsn-i makta’ denir. Hüsn-i matla’ın matla’dan olduğu kadar hüsn-i makta’ın da makta’dan güzel olmasına özen gösterilir. Gazelin en güzel beytine ‘şah beyit’ veya ‘beytü’l-gazel’ adı verilir. ‘Tahallus’ denilen makta’ beytinde mahlas söylenir. (…)Mahlas yerine doğrudan doğruya kendi asıl adını yazan şairler de vardır. Kadı Burhâneddin ve Kemalpaşazâde gazellerinde mahlas kullanmayan böyle ender şairlerdendir.

Türk edebiyatında gazellerin beyit sayısı genellikle dört-on beş arasında değişir. (…) Kesin bir kural olmamakla birlikte gazeller genellikle beş, yedi, dokuz, on bir gibi tek sayılı beyitlerle söylenmiştir. “(Haluk İpekten, “Gazel”, İslam Ansiklopedisi, C.13, s.441 )

& içeriği:

“Gazelin esas konusu aşk ve sevgili, sevgilinin güzelliği, ona duyulan hasret ve bundan dolayı çekilen üzüntüdür. Sevgiliyle bağlantılı olarak ayrıca şaraptan ve tabiat güzelliklerinden de söz edilir. Bunun yanı sıra bir düşüncenin, bir hayat görüşünün, bahttan yakınma gibi başka konuların da işlendiği olur. XVIII. yüzyıldan sonra gazelin konusunun daha da genişlediği görülmektedir.

& beyit güzelliği, anlam bütünlüğü

Gazelde öncelikle beyit güzelliğine önem verilir. Her beytin kendi içinde bir anlam bütünlüğü vardır. Bundan dolayı gazelin her beytinde değişik konuların işlenmesi kusur sayılmamıştır. Bütünüyle belirli bir konuyu işleyen gazeller ‘yek-âhenk’, bütün beyitleri aynı güzellik ve kuvvette söylenen gazeller ‘yek-âvâz’ adını alır.(…)

& gazel söyleme

Gazel söylemeye ‘tagazzül’, başka bir şairin gazeline aynı vezin ve kafiyede benzer bir gazel söylemeye ‘tanzîr etme’ ya da “cevap verme”, bu gazele de ‘nazîre’ denir. Hemen her şairin çok sayıda nazîresi vardır.”(Haluk İpekten, “Gazel”, İslam Ansiklopedisi, C.13, s.441 )

İlgili: Divan Şiiri Nazım Biçimleri (Metin ve Uygulama)