Güzel Sanatlar ve Edebiyat

Güzel sanatlar ve edebiyat başlığı kendi içinde, sanat değeri olan, güzel  ve biricik eserlerin varlığını ve özelliklerini toplar.

iyi, yararlı ve güzel

İnsanlığın genel eğilimi: İyi, doğru ve güzelden yanadır. İyi ve doğru, etik bilginin; güzel, estetik bilgi alanının içindedir. “Güzel mi yararlı mı?” sorusu için, ideal olan: Hem güzel hem yararlı olmasıdır. Güzel sanatlar ve edebiyat bağlantısı dikkate alındığında, edebî eserlerin de hem güzel hem yararlı olması beklenir ancak yararlılık ön koşul değildir.

güzel sanatlar ve edebiyat

Steve Jobs’ın, Stanford Üniversitesi mezuniyet töreninde yaptığı konuşmada aktardığı bir öğrenme süreci, estetikle işlevselliğin buluşturulmasına iyi bir örnektir:

“Merakım ve sezgilerim sayesinde içine düştüğüm çoğu şey daha sonra benim için paha biçilmez deneyimlere dönüştü.

 

Bir örnek vereyim: O zamanlar Reed Üniversitesi muhtemelen ülkedeki en iyi kaligrafi dersini veriyordu. Kampüsteki her poster, çekmecelerdeki her etiket, cok güzel şekilde elle kaligre edilmişti. Okulu bırakmış olduğum ve zorunlu dersleri almak zorunda olmadığım için kaligrafi dersi alıp nasıl yapıldığını ögrenmeye karar verdim. Serif ve San Serif yazi karakterleri, değisik harf kombinasyonları arasındaki boşluğu ayarlama ve harika bir tipografiyi harika yapanın ne olduğu hakkında çok şey öğrendim. Çok güzeldi; tarihsel ve sanatsal olarak o kadar inceydi ki bilim hiçbir sekilde bunu yakalayamazdı ve ben bunu muhteşem buldum. Bunların hayatımda pratik bir uygulama bulma olasılığı yoktu. Ama on sene sonra, ilk Macintosh’u tasarlarken, bir anda aklıma geliverdi. Bunların hepsini Mac’te kullandık. Mac güzel bir tipografiye sahip ilk bilgisayardı.

 

Eğer o derse hiç girmemiş olsaydım, Mac hiç çok yönlü yazı karakterlerine veya boşlukları doğru orantıda kullanan fontlara sahip olmayacaktı. Windows da Mac’ten kopyaladığına göre, hiçbir kişisel bilgisayarın bunlara sahip olmayacağı muhtemeldir.”

sanat ve zanaat

İşlevselliği ve işe yarar olması hedeflenen ürünler “zanaat”, estetik haz uyandıran ürünler “sanat” çerçevesinde değerlendirilir.

“Elleriyle çalışan adam amele, elleriyle birlikte zihnini de çalıştıran adam usta, fakat elleri, zihni ve kalbiyle çalışan adam sanatçıdır.” (Emin Özdemir, Adnan Binyazar, Yazma Sanatı)

Sanat eseri; yaratıcılığa dayanır, biriciktir, özgündür, estetik haz uyandırır.    

Zanaat ürünleri; öğrenilerek yapılır, el becerisine ve tekniği iyi uygulanmasına dayanır, aynı ürün çoğaltılır, yararlı ve işlevsel olması ön planda tutulur.

güzel sanatlar ve edebiyat

“Endüstri çağı öncesinde el işçiliğine dayanan her türden üretim için kullanılan zanaat sözcüğü, ayakkabıcılıktan taşçılığa, seramikçilikten dokumacılığa kadar her türlü etkinliği ifade etmektedir.Sanatsal etkinliklerin güzel sanatlar, zanaatlar olarak iki ana grupta değerlendirilmesi Rönesansta ortaya çıkmıştır. Daha öncesinde hem sanatlar tek bir genel kategori içinde toplanmış bulunuyordu.20. yüzyıla kadar güzel sanatlar dışında kalan tüm beceriler “zanaat” olarak adlandırılırlar, ikinci derecede bir önem kazandılar.Böylesi bir “zanaat” anlayışının, varlığından ötürü, bugün üstün sanatsal kaliteye sahip olduğu kabul edilen, örneğin maden işleri, ahşap oymacılık, halk mimarisi ürünleri dikkate değer nitelikte görülmemiştir.  (Kültür ve Turizm Bakanlığı web sitesi)

güzel sanatlar ve edebiyat

Güzel sanatlar:

  • İŞİTSEL (fonetik/ sese, söze dayanan | müzik, edebiyat vb.)
  • PLASTİK (görsel/ Maddeye biçim veren | resim, heykel, rölyef vb.)
  • DRAMATİK (ritmik/ harekete dayanan | tiyatro, opera vb.)

“Batı estetiğinde Hegel’in disiplinli bir program haline getirdiği güzel sanatlarplastik (mimari, heykel, resim ve dekoratif sanatlar), fonetik (mûsiki) ve söz sanatı (edebiyat) olmak üzere üç grupta beş sanat olarak sistemleşmiştir. Bu beş sanat basitten karmaşığa, müşahhastan mücerrede, maddeden mânaya, faydalıdan güzele doğru sıralandığı takdirde edebiyat her zaman zirvede görülür. Edebiyat hiçbir maddî malzemeye, alete, mekâna bağlı olmayan, tamamıyla zihnî bir sanattır.“(Orhan Okay, “Edebiyat”, İslam Ansiklopedisi, c.10)

Güzel sanatlar ve edebiyat kümesinde, edebiyat; betimleme ve imgeleme yönüyle resme, ahenk ögelerinin esere sağladığı etkiyle müziğe yaklaşır.