Metin Türü Olarak Biyografi, Otobiyografi

Biyografi, otobiyografi, monografi ve özgeçmişle ilgili genel tanımlar:

  • Edebiyat, sanat, siyaset vb. alanlarda alanlarda tanınmış kişilerin hayatlarını anlatan metin türü.
  • Başkası tarafından anlatılan: Biyografi
  • Kişinin kendi hayat öyküsünü yazması: Otobiyografi
  • “Bilimsel alanlarda özel bir konu veya sorun üzerine yazılan inceleme”(TDK): Monografi
  • İş başvurusu için yazılan kısa yaşam öyküsü: Özgeçmiş, CV (curriculum vitae=Lat.yaşam koşusu/ curriculum:Müfredat, koşu)

Biyografi ile monografi, malzemenin işlenişi ve anlatım dili açısından birbirinden ayrılır. Monografilerin dili resmî, düzenlenişi daha akademiktir. Biyografilerin dili göreceli olarak daha rahattır. Yer yer anlatım dili öyküleyici de olabilir.

biyografinin genel özellikleri:

  • Biyografiler, kişilerin doğum-ölüm, aile, eğitim, meslek, tanındıkları alanlarda yaptıkları çalışmalar, eserler vb. yaşam çizgilerini oluşturan önemli tüm ayrıntıları, belirli bir sistematik içinde ortaya koyar.
  • Kullanılan verilerin kaynakları belirtilir. Biyografi yazımında, doğru bilgi için ön hazırlık, araştırma gerekir. (tarihçi gibi) (Biyografisi yazılacak kişiye ait her tür malzeme -mektup, günlük, anı vb.- belge değeri taşır.

Biyografi ve otobiyografi için iki örnek metin:  Hayattan Bir Kesitin Biyografi ve Otobiyografi Metinleri

biyografi türünün ilk örnekleri:

  • Biyografi türünün ilk büyük yazarı, eski Yunan edebiyatından Plutarkhos‘tur.
  • Türk Edebiyatında:
    • Biyografiler, geçmişte, “tercüme-i hal “ olarak nitelendirilmiştir.
    • Divan edebiyatı döneminde yazılan “tezkire”ler, biyografi türünün örnekleridir.
    • Genel Türk edebiyatında, ilk tezkire örneği: Mecalisün Nefais (Ali Şir Nevai, 15.yy) ; Anadolu sınırları içinde, Osmanlı edebiyatında ilk tezkire:Heşt Behişt (Sehi Bey, 16.yy)
  •  Diğer birkaç örnek: Bursalı Tahir, Osmanlı Müellifleri; Mithat Cemal Kuntay, Namık Kemal, İstiklâl Şairi Mehmet Akif Ersoy; Abdülhak Şinasi Hisar, Yahya Ke­mal’e Veda, Ahmet Hâşim/Şiiri ve Hayatı; Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ahmet Hâşim, Ata­türk; Şevket Süreyya Aydemir, Tek Adam-İkinci Adam; İbrahim Alaattin Gövsa, Meşhur Adamlar Ansiklopedisi; Behçet Necatigil, Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü; Asım Bezirci, Nazım Hikmet-Rıfat İlgaz, 1950 Sonrasında Hikayecilerimiz, 
  • Otobiyografik Romanlara örnek: Peyami Safa, 9. Hariciye Koğuşu; Rıfat Ilgaz, Sarı Yazma
  • Biyografik Romanlara örnek: Ayşe Kulin, Füreya; Oğuz Atay, Bir Bilim Adamının Romanı