Metin Türü Olarak Makale

Makale türü, gazetecilikle doğmuştur. Dergi ve gazetelerde yayınlanır. Gazetelerde yayınlananlarda güncellik aranır, dergilerde yayınlananlarda aranmaz. Bu tür için TDK’de yer alan tanım:

“Bilim, fen konularıyla siyasal, ekonomik ve toplumsal konuları açıklayıcı veya yorumlayıcı niteliği olan gazete veya dergi yazısı”(TDK)

makale türünün genel özellikleri:

makale türü

“Makale türünden yazılar incelendiği zaman bunların yapı bakımından genellikle şu üç bölümden oluştuğu görülür; (a) Konu veya sorunun tanıtıldığı, öneminin belirtildiği giriş bölümü; (b) ele alınan konu veya sorunun anlatılıp açıklandığı, benimsenen düşünce veya görüşün savunulduğu gelişme bölümü ve (c) yapılan açıklamaların, gösterilen kanıtların veya yararlanılan verilerin ışığı altında bir yargıya varılan sonuç bölümü.” (C.Kavcar, F.Oğuzkan ve Ö.Aksoy, Yazılı ve Sözlü Anlatım)

Makale türü, deneme, sohbet, köşe yazısı gibi türlerden farklı olarak, ileri sürülen bilgi ve düşüncelerin nesnel ve bütün yönleriyle ele alınmasını gerektirdiği için bir tür uzmanlık da gerektirir:

“Her makale belirli bir alandaki uzmanlığın ürünüdür. Konusuna göre makalelerin sözcük örgüsü o uzmanlık dalının terimlerine açılır.”(Emin Özdemir, Yazınsal Türler)

Gazetelerin ilk sayfasında ve genellikle ilk sütununda yayımlanan “başmakale”, gazetenin genel yayın politikasını sergiler nitelik taşır:

türk edebiyatında makale türü:

  • İlk makale de 1860’da bu gazetede Şinasi tarafından yazılmıştır.(İlk makale Tercüman-ı Ahval’in “Mukaddime”sidir.)
  • Tanzimat dönemi yazar ve şairlerinin hemen tamamı gazetecidir.
  • “Cumhuriyet döneminin ilk yıllarından bu yana çeşitli gazetelerde yayımlanan başmakaleleriyle dikkati çeken gazetecilerimiz arasında şu adları sayabiliriz:”Ulus” gazetesinde Falih Rıfkı Atay ve Hüseyin Cahit Yalçın, “Vakit” gazetesinde Asım Us “Milliyet” gazetesinde Ali Naci Karacan (1896-1955) ve Abdi İpekçi, (1929-1979), “Vatan” gazetesinde Ahmet Emin Yalman (1881-1972), “Akşam” gazetesinde Necmettin Sadak (1890-1953). Daha yakın zamanda başyazıları ilgiyle okunan gazeteciler arasında da Nadir Nadi’yi (1908-1991), Oktay Ekşi’yi ve Güneri Civaoğlu’nu örnek olarak gösterebiliriz.” (C.Kavcar, F.Oğuzkan ve Ö.Aksoy, Yazılı ve Sözlü Anlatım)