Metnin Yazılma Amacını Anlama

Bir metnin yazılma amacı ile okunma amacı arasındaki makas birbiriyle ne kadar uyumlu ise, okurun kendi amacına ulaşması ve dikkati de o kadar hızlı ve isabetli olacaktır. Amaca uygun bir metin, doğru bilgi ve yönlendirmeleri sağlar. Öğrencilere bunu kazandırmak, konuyla bağlantılı gibi görünen ancak gerçekte bilinçli ya da bilinçsiz olarak dikkati dağıtan, odağı kaydıran durumlardan da onları koruyacaktır.

Metnin yazılma amacı okurdan bağımsız olarak farklılık gösterir: Bilgi vermek, tanıtım yapmak, kılavuz olmak, eğlendirmek vb. Okura düşen, kendi amacına uygun doğru metne yoğunlaşmaktır.

metnin yazılma amacı üzerine bir bulmaca önerisi

Kaynakta*  kitapta verildiği şekliyle, metnin yazılma amacının “açıklama” mı, “öğretme/yol gösterme” mi, “bilgi verme” mi, “ikna etme” mi, “özetleme” mi “eğlendirme” mi olduğuna ilişkin güzel bir bulmaca örneğini paylaşayım. Öğretmenler farklı ders içerikleri için de benzer şekilde kendi bulmacalarını oluşturabilirler.


metnin yazılma amacı

 


Bulmaca için, tırnak içindeki yazılma amaçlarının her biriyle ilgili birer tanım ya da açıklama cümlesi ile onu destekleyen örnek cümleye yer verilmiştir:

1. Büyük olasılıkla genellemeler içerir:
“Birçok bilim insanı, birkaç dinozorun sürüngenlerden çok kuşlara benzediği konusunda hemfikirdir.”
2. Büyük olasılıkla birçok duyusal sıfat içerir:
“Acıkmıştım bu yüzden ballı jambon yedim. tam buğdayda gevrek marul, sulu domates ve tatlı turşu.”
3. Büyük olasılıkla güçlü görüşler içerir:
“Herkesin bir cep telefonu olmalı. Acil durumlar veya sadece sohbet için harikalar.”
4.Büyük olasılıkla adım adım yönergeler içerir:
“İlk önce, materyallerinizi alın. Ardından, süt kutusunun kenarını kesin…”
5. Gerçek ayrıntıları içermesi muhtemeldir:
“Kahverengi yarasanın kanat açıklığı yaklaşık 13 inçtir. Kuyruk vücut uzunluğunun yarısından azdır.”
6. Büyük olasılıkla karakter ve/veya olay örgüsü içerir:
“Dev kanal boyunca yürürken, gelgit dalgaları kıyıya çarptı.”

Öğrenci, bu bilgiden hareketle ilgili kavramı bulmacaya yerleştirecektir. Konu aslında metnin yazılma amacıdır ama bulmacanın eğlenceli yanıyla da bir hayvan adına ulaşacaktır.

metnin yazılma amacını sorgulama

Aşağıdaki örnekte , bir haber metnine karşı mesafeli durup neyin ne olduğunu tam olarak anlamaya yönelik sorgulama önerisi vardır:

• Olayları çoklu bakış açısıyla yorumlayın.
• Sadece kitle iletişim araçlarının değil, birden çok düşünce ve bilgi kaynağına erişin.
• Haberlere gömülü bakış açılarını tanımlayın.
• Hikayelerin birden çok perspektiften nasıl anlatıldığının farkında olarak, haberleri zihinsel olarak yeniden yazın (yeniden yapılandırın).
• Haberleri netlik, doğruluk, uygunluk, derinlik, genişlik ve önem açısından değerlendirin.
• Haberlerdeki (genellikle aynı hikayedeki) çelişkileri ve tutarsızlıkları tespit edin.
• Bir hikayenin hizmet ettiği gündemi ve çıkarları belirleyin.
• Bir haberde ele alınan gerçekleri ve göz ardı edilen gerçekleri belirleyin.
• Olayı bilinçli olarak olumlu ya da olumsuz açıdan sunan bakış açılarını tanımlayın.”

Yazarın amacının sorgulanması, metnin iletilerini anlamaya dönük okuma stratejilerinin de bir parçasıdır.

* Common Core Skills & Strategies for Reading Level 8(2013)

** Dr.Richard Paul, Dr.Linda Elder,How to Read a Paragraph: The Art of Close Reading, 2014