Pal Sokağı Çocukları Özeti ve Etkinlik Önerileri

Pal Sokağı Çocukları (Ferenc Molnar, 1907) çevirmeni Tarık Demirkan’ın aktardığı bilgiye göre, bir tesadüfle başlamış kült bir eser olarak edebiyat dünyasında yerini almış:

“Hayatta tesadüflerin önemli yeri vardır. Örneğin, bundan yüz yıl önce romanın yazarı Ferenc Molnar’ın edebiyat öğretmeni, bir gün lisede mütevazı bir okul edebiyat gazetesi yayımlamaya girişmese, bugün belki de Pal Sokağı Çocukları romanı olmayacaktı. Edebiyat hocası Kornel Rupp okulda öğrencileriyle birlikte bir gazete yayımlamaya karar verince, eski öğrencilerinden de destek almaya çalışır. Bir gazeteci ve hikâye yazarı olan 29 yaşındaki Ferenc Molnar’ı bulur, gazete için onun da bir şeyler yazmasını ister. Molnar da lise yıllarındaki sevgili hocasını kıramaz, onca işi arasında edebiyat hocasının hatırı için ‘bir şeyler’ yazmak amacıyla oturduğu masadan Pal Sokağı’nın birinci bölümünü yazarak kalkar. Sonraki haftalarda da diğer bölümler gelir. Genç okuyucuları neredeyse gazete bağımlısı haline getiren tefrika roman tamamlandığında yani 1907 yılında kitap haline getirilir. Almancaya, İngilizceye, Fransızcaya çevrilmesi hemen birkaç yıl içinde gerçekleşir. Yayımlandığı her ülkede olay haline gelir, yeni baskıları yapılır. İlki 1929’da olmak üzere tam beş kez film konusu olur. Tiyatrolarda sahnelenir. Çizgi film haline getirilir.”

Pal Sokağı Çocukları

Pal Sokağı Çocukları (Budapeşte)

pal sokağı çocukları özeti ve sınıf içi okumaları için etkinlik önerileri

Pal Sokağı’nda yaşayan bir grup çocuk, her zaman oynadıkları arsada başkanlık seçimi yapmak üzere toplantı yapma kararı almıştır. Grubun lideri Boka, “komutan”, küçük sarışın Nemecsek “er”dir. Her iş, erden istenir. Diğerleri ara rütbelerdedir. Nemecsek bundan hoşnut olmasa da gruptan kopmamak için her isteneni yapar. Beklenen başkanlık seçimini Boka kazanır. Gruptan Gereb’e de üç oy çıkar.

Okuma Stratejisi: Tahmin Etme
Öneri: Kitap Kapakları

Okuma öncesinde Pal Sokağı Çocuklarıyla ilgili kapak görselleri bir sunumda toplanıp sınıfla paylaşılabilir ve görsellerden hareketle içeriğe ilişkin tahminler alınabilir; grup çalışmasıyla minik senaryolar oluşturulabilir.

Okuma Stratejisi: Karşılaştırma, Sınıflandırma
Öneri: Birini Ayır

Pal Sokağı’nda yaşayan bir grup çocuk, her zaman oynadıkları arsada başkanlık seçimi yapmak üzere toplantı yapma kararı almıştır. Grubun lideri Boka, “komutan”, küçük sarışın Nemecsek “er”dir. Her iş, erden istenir. Diğerleri ara rütbelerdedir. Nemecsek bundan hoşnut olmasa da gruptan kopmamak için her isteneni yapar. Beklenen başkanlık seçimini Boka kazanır. Gruptan Gereb’e de üç oy çıkar. Kitapta, Pal Sokağı çocukları (Boka, Nemecsek, Csonakos, Weisz, Csele, Barabas, Kolnay ve diğerleri) daha çok sınıf içi ve dışındaki eylemleri çerçevesinde tanıtılır. Ortak paydada birleşseler bile, her birinin kendine özgü özellikleri ve davranma biçimleri vardır. Öğrenciler, ortaklıklar içindeki farklılıklara dikkat çekmek üzere, her defasında, birini ayırarak diğerlerinden ayrışan yönünü ve nedenini açıklayabilir.

Okuma Stratejisi: Karşılaştırma, Sınıflandırma
Öneri: İlişkilendirme Alanı

Buluşma öncesinde bazı tedirgin edici gelişmeler yaşanır. Pasztor kardeşler, bir tür meydan okumayı ifade eden “Einstand” diyerek, kendilerine göre daha güçsüz olan Nemecsek ve arkadaşlarının misket oyununu bozmuş ve Nemecsek’in oyunda kazandığı tüm misketleri almıştır. Nemecsek, arsaya gittiğinde, arsanın bitişiğinde, Feri Atz’ın kerestelerin üstünde dikili bayraklarını aldığını ve direği söktüğünü görmüştür. Feri Atz ve Pasztor kardeşler, başka bir çocuk grubunun üyeleridir. Arsada buluşan çocuklar için bu gelişmeler, onlar için oyun alanından öte savunulması gereken bir “vatan” olan bu yer için tehlike anlamına gelmektedir. “Vatan savunması”na hazır çocuklar arasında askerî bir jargon ve yapılanma vardır. Çocuklar için binalar arasına sıkışmış küçük arsanın vatan özelliği taşıması, beraberinde vatan ve vatanseverlikle ilgili kavramları da getirir. Kitapta arsa ve vatan arasında kurulan bağı ifade eden/etmeyen kavramların karışık bir listesi ile “İlişkilendirme Alanı” çalışma kağıdı öğrencilere dağıtılır ve arsa-vatan ilişkisiyle ilgili olanların belirlenmesi istenebilir.

Okuma Stratejisi: Soru-Yanıt, Sorgulama
Öneri: Kavram Hunisi

Boka, Nemecsek ve Csonakos, Feri Atz’ın liderliğini yaptığı grubun bölgesi olan parka gidip varlıklarını göstermek ister. Hedefleri, “Pal Sokağı çocukları buradaydılar.” yazılı bir pankartı o alana asmaktır. Gittiklerinde “kızıl gömlekli” Feri Atz’ın arkadaşlarıyla arsa üzerine toplantı yaptıklarını görüp saklanırlar. Bu grup üyeleri de top oynamak için bir sahaya ihtiyaç duymaktadır. O nedenle arsayı ele geçirme planları vardır. Boka ve arkadaşları, kendilerinden bildikleri Gereb’i onlar arasında görünce çok şaşırırlar. Gereb, karşı gruba yardım etme sözü vermiştir. Feri Atz ve arkadaşları toplantı sonrası parktan ayrılınca Boka ve arkadaşları pankartı istedikleri yere asar. Ancak varlıkları anlaşılır ve alandan zor kaçarlar. Nemecsek önce toplantı alanındaki suya düşer, sonra saklandıkları alandaki havuzda uzun süre kalmak zorunda kalır.Feri Atz ve Boka iki farklı lider özelliği gösterir. Her ikisinin lider özelliklerini birer lider hunisi içine yerleştirilmesi istenebilir. Devamında bu özellikler karşılaştırılarak öğrenciler kendilerinde hangi özelliklerin olup olmadığını değerlendirebilir.

Okuma Stratejisi: Soru-Yanıt, Sorgulama
Öneri: Duvardaki Rol

Fen Bilgisi öğretmeni Racz’ın farklı bir gündemi vardır: Pal Sokağı çocuklarını toplar ve “Macun Toplama Derneği”ni sorgular. Çocuklar kendi aralarında, bir macun derneği kurmuş, sıyırabildikleri her yerden macun toplamaya başlamıştır. Tek sıkıntıları, macunu hep ıslak tutabilmektir. O nedenle sıklıkla ağızlarında tutarlar. Racz, dernek kuran, defter tutan, sekreteryası olan (!) bu çocuk örgütlenmesine derhal son verilmesini ister. Çocuklar söz verir ancak arsada toplanıp derneklerini “yeraltı”na indirerek sürdürmeye karar verir. Kolnay dernek başkanı seçilir. Barabas’la aralarında bir başkanlık çekişmesi de başlar. Derneğin ayak işlerini ve sekreterliğini yapmak yine Nemecsek’e düşer.

Nemecsek, macun derneği toplantısı sırasında, Gereb’in, arsanın bitişiğindeki kereste atölyesinin bekçisi Slovak Jano’nun yanına gittiğini görür. Toplantıyı hızla terkederek gizlice Jano’nun kulübesinin çatısına çıkar. Dinleyebildiği ve görebildiği kadarıyla Gereb’in purolar ve para teklifiyle Jano’yu ikna edip kendi safına çektiğini anlar. Bu arada, geride bıraktığı macun derneği üyeleri tarafından toplantıyı terkettiği için “hain” ilan edilmiştir. Nemecsek, durumu o gün evde kalan Boka’ya anlatır. Birlikte arsaya döndüklerinde Gereb’le karşılaşırlar. Gereb alaycı bir tavırla ve sessizce uzaklaşır. Boka kaygılanır. Nemecsek’in fiziksel özellikleri, kitapta her fırsatta dile getirilir. Bu özellikleri “Duvardaki Rol” ile belirlenip olay akışındaki rolünün değerlendirilmesi istenebilir.

Okuma Stratejisi: Görselleştirme
Öneri: Resim Çizme

Nemecsek, daha önce suda uzun süre kaldığı için hasta olduğu halde, arkadaşlarından habersiz “kızıl gömlekli”lerin yeri olan parka tekrar giderek gizlice ağaca tırmanır ve aşağıda Feri Atz’la grubunun konuşmalarını dinler. Grup, Gereb’in kendilerinden habersiz ve rüşvet yoluyla arsayı ele geçirme girişimini desteklemez. Ertesi gün arsayı mücadele ederek ele geçirme planı yaparlar. Konuşma sırasında, Pal Sokağı çocuklarının cesur olmadığı söylenince, Nemecsek dayanamaz ve ağaçtan aşağı atlar. Aralarında dimdik durur. Feri Atz, onun cesur tavrından etkilenir. Aralarına katılmasını ister, ancak Nemescek kabul etmez. Feri Atz, onun göle sokulmasını ister. Kendisi göle girer. Grubun saygısı daha da artar. Nemescek oradan ayrılır. Nemecsek’in Feri Atz ve arkadaşları arasında bir kahraman edasıyla durduğu sahnenin betimlemeye uygun resim olarak çizilmesi istenebilir. Çizimlerle betimleme metni karşılaştırılır.

Okuma Stratejisi: Soru-Yanıt, Sorgulama
Öneri: Sıcak Sandalye

Gereb, Nemescek’e gösterilen saygıyı görmez. Yaptıkları hoş görülmez ve dışlanır. Parktan mahcubiyet ve derin bir pişmanlık içinde ayrılır. Pasztor kardeşler de küçük ve kendilerinden zayıf çocuklara “Einstand” uyguladıkları için kınanır, göle sokulma cezası alırlar. Bir öğrenci, Gereb’in kimliğinde, sıcak sandalyede yaşadığı süreç ve duyduğu pişmanlık etrafında yaşadığı süreç için kendisine yöneltilecek soruları yanıtlayabilir.

İlgili (Çevirmenin blog yazısı):

“Dünyanın Tüm Çocukları Pal Sokağındadır!”

*** Ferenc Molnar, Pal Sokağı Çocukları, YKY, 2019 (Çeviren: Tarık Demirkan)