Şiirde İmge (İmaj, Metafor)

Lise düzeyinde “şiir”in en zor alt konusu, en soyut gibi görünen “imge (imaj, metafor)”dur. 9.sınıf öğrencisine edebî imge tanımı yapıp sonra da şiirde imge yakalamak için Hansel ile Gretel misali soyut ekmek kırıntılarının ardına düşmelerini beklemek haksızlık olur! (Şiirde imge kullanımıyla ilgili uygulama bilgisi  şurada)

şiirde imge ve bir araba reklamı

Şu, bir Peugeot (amblemi “arslan”)…

şiirde imge Şu, bir dalga ama adeta “arslan” gücünde ve görkeminde…
şiirde imge Şu, her ikisini bir araya getiren bir Peugeot reklamı: Arslan amblemli Peugeot’un gücüne ve görkemine işaret etmek üzere, arkada dalgalar, arslan başı ve önde Peugeot olarak üç ayrı öge birbiri içine geçmiş şekilde konumlandırılmış.
peugeot-şiirde imgeKatmanlı iki imge: Dalgaların gücünde arslan, dalgaların arslana yele gibi göründüğü resmin bütününde Peugeot’un görkemi ve gücü…

şiirde imge

Konunun kavratılması sürecinde ilk adım için, şiirde imgeyi (en basit ifadeyle) bir şeyin bir başka şey ile anlatılması şeklinde elle tutulur hale dönüştürebilmek çok işe yarar. Tam da şurdaki gibi:

-Metafor mu? Şey… Metafor, nasıl söylesem; bir şey hakkında konuşup başka bir şeyle karşılaştırma… (Il Postino)

Bu tanımın yer aldığı, ünlü şair Pablo Neruda’yı anlatan Postacı filmi, şiirde imgeyi çok güzel kavratan diyaloglar içeriyor:  Il Postino yahut Metaforların Dünyasında.

Herhangi bir şey (duygu, düşünce, durum) sanatçının algısına göre farklı bir biçimde betimlenebilir. İmge oluşturmanın betimleme ile yakından ilgisi vardır. Çünkü okurun zihninde, betimleme aracılığıyla yeni bir görüntü (imaj), ses, tat, koku ya da dokunma duygusu oluşur. İmgelerde özellikle görme duyusu başta olmak üzere beş duyuyla –her imgede hepsi olmak zorunda değildir-algılanabilir bir görüntü oluşturmak (imaj) esastır.Örnek:

bir şeyin bir başka şey ile anlatımı (duyular aracılığıyla somutlaştırma)

Örnekler: 

  • Sesteki soğukluğun görselleştirilmesi:

“Çocuksun sen sesindeki tipiye tutulduğum”(Ahmet Telli)

  • Sevgililerin ortak düşleri

“Sevgilim;

Yıldızlarımızın bahçesinden dal koparma,
Yemişlerini kesme dilim dilim.”(Nazım Hikmet)

(Bu örnekte, iki imge iç içe kullanılmış. Yıldızlar ve yemiş dolu ağaçlarla dolu bahçe. Her iki imge/görüntü de, sevgiliden ortak düşleri, paylaşımları vs. korumasına yönelik bir isteği okurun beyninde somutlaştırmıştır.)

  • Kararsızlık, duygu ve düşüncede gelgitler

“Ruhumun ikizleri yine çekiştiriyorlar kollarımdan”(Can Yücel)

  • Ruh yorgunluğu, tükenmişlik

“oysa ben akşam olmuşum
yapraklarım dökülüyor
usul usul
adım sonbahar” (Attila İlhan)

İmge, mecazlara ve özellikle de deyim aktarmalarına, istiarelere dayandığı için, öğrenci bu somut bilgiyi esas aldığında imgelerin dünyasına daha kolay girebilmektedir:

İlgili:

Metafor ve alegori benzerliği ve farklılığı için bakılabilir:  Alegori… Kavramların “Kişi” ve “Hikâye” Hâli…