Metin Türüne Yönelik Etkinlik ve Uygulamalar

Hikâyenin Yapı Unsurları

Hikâyenin yapı unsurları, birlikte olayı oluşturan ve birbirine bağlı gelişen parçalardır: Olay, olayın geçtiği zaman, gerçekleştiği yer, olaya maruz kalan kişiler ve nihayet olayın anlatıcısı. Bu parçalar, yazarın tercihine...

Metinlerle Bağlantılı Yazma Çalışmaları

Yazı yazma, özel bir çaba ve süreç gerektirdiği için, özel bir ilgisi olmayan öğrenciler açısından cazip olmayan bir dil becerisidir. Yazma becerisini geliştirmek için yararlanılabilecek keyifli yollardan biri, metin...

Orta Oyunu Örneği ve Türün Özellikleri

Geleneksel Türk tiyatrosunun türlerinden orta oyunu tam olarak ne zaman ortaya çıkmıştır belli değildir ama “orta oyunu” terimi, 19.yyılda kullanılmaya başlanmış ve bu yüz yılda yaygınlaşmıştır. Orta oyununun devamı...

Kulenga Hikâye Yaratma Oyunu

İlk anda “Story Cubes” ile “Dixit“i hatırlatan ama farklılıkları olan eğlenceli bir hikâye anlatıcılığı oyunu: Kulenga. Eda ve Emir Bayraktar imzalı  (Storytelling Academy sitesinde göremedim, Twitter hesabında gördüğüm kadarıyla ekledim.)...

Eleştiri ve Sanatçı, Eser, Okur, Toplum

Berna Moran, Edebiyat Kuramları ve Eleştiri kitabında, sanat eserini de katarak bir sanat eserini bağlayan ve birbirileriyle etkileşim halinde olan toplam dört ögeden bahseder: Sanatçı, eser, okur, toplum. Bu...

Fıkra (Köşe Yazısı) -Metin ve Uygulama-

Fıkra (köşe yazısı) hakkında bilgi genel bilgi şurada; türünün özelliklerini metin üzerinde gösterme örneği aşağıda… Aşağıda Doğan Hızlan’ın “Sabahattin Ali’nin Şehirleri” üzerine köşe yazısı yer almaktadır. Metinde renkli olarak eklenmiş notların...

Divan Şiiri Nazım Biçimleri (Metin ve Uygulama)

Blogda bilgisi, örnekleri ve online kullanılabilir uygulamaları bulunan divan şiiri nazım biçimleri linkleriyle verilmiştir: beyitlerle kurulan divan şiiri nazım biçimleri: Gazel Kaside Mesnevi bentlerle kurulan divan şiiri nazım biçimleri & Tek dörtlük: Rübai, tuyug...

Halk Şiiri Nazım Biçimleri ve Türleri

Yazılı örnekleri cönk adı verilen defterlerde yer alan, halk kültüründen doğan halk şiiri, diğer halk edebiyatı ürünleri gibi, halkın yaşadığı somut konularla (aşk, doğa, ayrılık, özlem, ölüm, din, tasavvuf konularının...

Fabl, Özellikleri ve İlk Örnekler (Uygulamalı)

Fabl türünün genel özellikleri, yapısı ve ilk örneklerinin yanı sıra, ayırıcı özelliklerinden biri olan “kıssadan hisse”yi kullanarak fabl örneği yazmayı da içerir. fabl türünün temel özellikleri: ilk örnekler: Pançatantra...

Yazar-Eser-Tür Eşleştirme (Tanzimat-SF-Millî Ed.)

Hatırlama kartlarıyla, Tanzimat, Servet-i Fünûn, Millî Edebiyat ve her üç dönemde, bu anlayışlardan bağımsız hareket eden yazar ve şairlerin eserlerini içeren yazar-eser-tür eşleştirmesi. Bir yazarın aynı türde yazdığı eserler,...

Metin Türü Olarak Masal

Bir metin türü olarak masal için, “olağanüstülük” anahtar sözcüklerin başında gelir. Masallar, olağanüstü kahramanların başlarından geçen olağanüstü olayların yer ve zaman belirtilmeden anlatıldığı metinlerdir. TDK’nın tanımıyla: “Genellikle halkın yarattığı,...

Müstezad, Terbi, Tahmis, Taştir vb.(Uygulamalı)

Divan şiirinde bazı nazım biçimleri (müstezad, terbi, tahmis, taştir ve tesdis), gazel beyitlerine eklemeler yapılarak oluşturulur. dize ekleyerek müstezad gibi yeni nazım biçimleri oluşturma Aşağıda verilen bilgilerden yararlanarak yandaki...

Mesnevî Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama)

İçerikle biçimin en uyumlu olduğu nazım biçimlerinden biri, mesnevîdir. Roman geleneği çok eskilere gitmeyen Türk ve doğu edebiyatlarında, uzun soluklu hikâyeler, geleneksel halk hikâyelerinin yanı sıra, mesnevî nazım biçimi...

Nazım, Nazım Birimi, Nazım Biçimleri

Nazım biçimleri ve türleri kendi içinde yapısal özellikleri ve konularıyla ayrışır. Nazım biçimleri ; nazım birimi, birim sayısı, ölçüsü (vezin), uyak örgüsü ve ayrıca, bazı nazım biçimlerine özgü bölümlendirmelerle...

Rubai ve Tuyug (Metin ve Uygulama)

Rubai ve tuyug, divan edebiyatı nazım biçimleri arasında yer alır. Tuyug, Türk’lere özgü bir nazım biçimidir. Rubailerde hayata bakış daha felsefîdir. Aşağıda, dizeleri karışık verilmiş birer tuyug ve rübai...

Kaside Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama)

Kaside nazım biçimi ; “Sözlükte ‘kastetmek, azmetmek, bir şeye doğru yönelmek’ gibi anlamlara gelen kasd kökünden türeyen kasîde terim olarak ‘belli bir amaçla söylenmiş, üzerinde düşünülmüş, gözden geçirilmiş şiir’...

Gazel Nazım Biçimi (Metin ve Uygulama)

Gazel nazım biçimi ile ilgili genel kuralları ve ayırıcı özellikleri kavramış bir öğrencinin bu bilgileri kullanarak aşağıda isteneni kolaylıkla yapabilmesi beklenir. Aşağıda bazı dizeleri çıkarılmış bir gazel nazım biçimi...

Bir Dede Korkut Hikâyesi Oluşturmak…

Dede Korkut Hikâyeleri destanla halk hikâyesi arasında geçiş özelliği taşır. Bu hikâyelerin, hem destansı hem geleneksel anlatıya uygun özellikler taşıması gerektiğini de hiç akıldan çıkarmadan, bir Dede Korkut Dede Korkut...

Çehov Tarzı Hikâye (Metin ve Uygulama)

Çehov tarzı hikâye veya durum hikâyesi dendiğinde, Türk edebiyatında akla gelen ilk ve en önemli temsilci Memduh Şevket Esendal’dır. Sait Faik’in hikâyelerinin bir bölümü de ağırlıkla bu gruba girer....

Olay Hikâyesi-Maupassant Tarzı Hikâye

Öyküleyici anlatımda, ögelerin kurgulanması ve anlatımına bağlı olarak farklı hikâye türleri ortaya çıkmıştır. Batı edebiyatlarında olay hikâyesi (Maupassant tarzı hikâye)  ile  durum hikâyesi (Çehov tarzı hikâye) birbirlerinden kesin çizgilerle...

Karagöz-Hacivat Sohbetlerinin Karakteristik Yapısı

(Göç İdaresi Genel Müdürlüğü, Karagöz-Hacivat gölge oyununun özelliklerini eğitici bir çalışma için kullanıp benzeri metin yayınlamış. Aşağıdaki satırlar, o metinden…) “HACİVAT – Hoş geldin Karagöz’üm, arkadaşım.KARAGÖZ – Hoş bulduk,...

Edebî ve Öğretici Metinler

Edebî ve öğretici metinler; yazılma amaçları, gerçeklikle ilişkileri, metin türleri ve dilin kullanımı açısından gösterdikleri farklılıklarla birbirlerinden ayrışırlar.   İlgili: Edebiyat Kavramı ve Değişen İçeriği

“Öykü Küpleri” ile Konuşmak

Bir gün, müdürün odasına ana dili İngilizce olan yabancı dil öğretmenlerimizden biri geldi ve İngilizce derslerinde kullanmak üzere bir materyali satın almak için onu ikna etmeye çalıştı. Türkçeyi tatlı...

Metin Türü Olarak Deneme

Deneme türü: “Herhangi bir konuda yeni ve kişisel görüşlerle bezenmiş bir anlatım içinde sunulan düzyazı türü”(TDK) Aşağıda Montaigne’in “Alışkanlık” üzerine bir denemesi yer almaktadır. Metinde renkli olarak eklenmiş notların...

Hitabet (Söylev, Nutuk) -Metin ve Uygulama-

Hitabet: “Etkili söz söyleme sanatı”(TDK) Siyasal, dinî, hukuksal, akademik, askerî vb. alanlara özgü bir hitabet dili ve yapısı olmakla beraber, iyi bir hatibin, konusuna hâkim, hazırlıklı, kitleyle iletişim dili...

Metin Türü Olarak Eleştiri

Eleştiri bir metin türü olarak edebî eserler ve bağlantılı ögelerle ilgili değerlendirmeleri içerir. Eserin değerlendirilmesindeki ölçüt, eleştirinin niteliğini de belirler. “Bir edebiyat ve sanat eserini çeşitli yönleriyle inceleyip açıklamak,...

Röportaj Türü ve Özellikleri (Metin ve Uygulama)

Röportaj türü ile ilgili özellikler Yaşar Kemal‘in Sait Faik’le yaptığı röportajdan alınan parçalar üzerinden gösterilmiştir. (Röportajın tamamı:  “Yaşar Kemal’in Sait Faik’le Bir Röportajı”) Mark Twain Aşağıda, Sait Faik Abasıyanık‘ın...

Makale Türü ve Simpsons ile İlgili Bir Makale

Simpsons üzerine kaleme alınmış bir makale örneği üzerinden, makale türü ile ilgili doğru-yanlış sorularını kullanarak, eleme yoluyla hatırlatma ve pekiştirmenin hedeflendiği bir uygulama örneği aşağıda yer almaktadır. (***Uygulama metni:...

Anı (Hatıra) Örneği ve Türün Özellikleri

“Çok Şey Yarım Hâlâ“ kitabında, Ayşe Sarısayın babası ve Türk şiirinin ustalarından Behçet Necatigil‘i edebiyat ve aile yaşantısı içindeki ayrıntılarıyla anlatır. Aşağıdaki satırlar, Ayşe Sarısayın’ın hatıralarındaki hâliyle,  emekli ve...

Metin Türü Olarak Gezi mi Anı mı?

TDK’nın, farklı metin türlerindeki yazıları bir araya getirdiği seçkilerden biri, iki türü içeriyor: “Güzel Yazılar: Gezi-Hatıra” Kitap içinde de bu türleri gruplandıran bir ayrım yapılmamış, “gezi” türü, “otobiyografi” ve...

Metin Türü Olarak Fıkra (Köşe Yazısı)

Bir metin türü olarak fıkra (köşe yazısı) : “Fıkra ya da köşe-yazısı, gazete ve dergilerin belirli sütun ya da köşelerinde yayım­lanan, güncel, siyasal, toplumsal sorunları ele alan, bunları ayrın­tılara inmeden...

Metin Türü Olarak Mektup

Mektup türü kendi içinde de özel, edebî veya resmî oluşuna göre hem anlatım dili, hem içerik hem de yapısal özellikleriyle farklılaşır. Tipik bir mektubun türe özgü özellikleri aşağıda verilmiştir:...

Sohbet Türü ve Özellikleri (Metin ve Uygulama)

Sohbet türü , kişinin denemede olduğu gibi konu sınırı olmaksızın üstüne konuşmak istediği her alanda düşüncesini, duygusunu ifade edebildiği ve bunu sanki karşısında biri varmış gibi yazdığı metinleri kapsar....

Metin Türü Olarak Gezi (Seyahatname)

Gezi (seyahatname) türünün genel özellikleri: Gezilen yerle ilgili gözlemlere dayandırma; bilgiyle destekleme Yere özel ayırıcı ayrıntılar verme Okurda gezilen yeri görme isteği ve merak uyandırma gezi (seyahatname) ve benzeştiği...

Hikâye Etme (Anlatmaya Dayalı Metinler)

Roman, öykü, masal, destan gibi bir olayın anlatımına dayalı metinler ile tiyatro gibi olayın gösterilmesine dayalı metinlerde ortak payda hikâye etmedir. Anlatmaya dayalı metinler olay, kişi, yer, zaman ve...

Metin Türü Olarak Biyografi, Otobiyografi

Biyografi, otobiyografi, monografi ve özgeçmişle ilgili genel tanımlar: Edebiyat, sanat, siyaset vb. alanlarda alanlarda tanınmış kişilerin hayatlarını anlatan metin türü. Başkası tarafından anlatılan: Biyografi Kişinin kendi hayat öyküsünü yazması:...