Tasarımcı Öğretmen ve Öğretmen 2.0.

Geçen hafta, aynı çerçevede, biri birkaç yıl önce, diğeri geçtiğimiz aylarda yayınlanan iki kitabı arka arkaya okudum: Öğretmen 2.0. (Burcu Aybat, Abaküs, ilk baskı 2016) ve Tasarımcı Öğretmen UbD El Kitabı (Doç.Dr.Sertel Altun, Dr.Nihal Yurtseven, Asos, 2019). Ortak paydalarında, Understanding by Design (UbD) var.

Grant Wiggins ve Jay McTighe‘ın 1998’de yayınladıkları Understanding by Design (UbD), öğrencilerin öğrenme sürecini “kalıcı anlama” odağında sistemleştiren yeni bir yaklaşımı içerir. Tasarıma Dayalı Anlama, Tasarım Yoluyla Anlama, Anlamaya Dayalı Tasarım gibi farklı başlıklarla eğitim dünyasında karşılık bulan bu çalışma, belki bu nedenle ve kestirmeden UbD olarak da anılıyor.

Çalıştığım okulda, tüm kademelerde, bu sistemin öğretmenlerce benimsenmesi ve uygulanması kurumsal bir tercih. Ben de orta ve lise kademelerinde destek verdiğim öğretmenler dolayısıyla, geçen yaz, kitabın hacimli pdf formatı (2005, 2.genişletilmiş baskı) ile hızlı kullanma kılavuzu kıvamındaki  güncellenmiş The Understanding by Design Guide to Creating High-Quality Units (2011) halini pdf olarak edinmiştim. Yararlandığım tüm materyaller ve bilgiler bu iki yayındandı. Akademisyenlik geçmişi önceliği ilk kaynaklara verdiriyor ama konuyu kavrayınca, hakkında yazılmış her şeye ilgiyi de besliyor. Tasarımcı öğretmen ve UbD üstüne şimdiki okumalarım böyle…

tasarımcı öğretmen

Öğretmen 2.0. (Burcu Aybat)

Öğretmen 2.0., eğitimde teknoloji kullanımını UbD tasarımıyla buluşturan, hem UbD’nin genel yapısını anlatan hem de bu yapı içinde kullanılmak üzere çok sayıda dijital uygulamayı verimli birer araç olarak öneren bir başucu kitabı.

Burcu Aybat‘ın UbD’nin de özünü veren şu cümlesi, tek başına, eğitim sürecinde öğretmenin rolünün ne olması gerektiğini gösterir nitelikte:

Mucizevi küçük dokunuşlarla da sınıfınızda harikalar yaratabilirsiniz. Tek yapmanız gereken şey, o görkemli sahneden inmek ve öğrenmenin sahipliğini öğrencilerinize vermek.”

Kapakta yer alan,

“6 adımda teknolojiyle sınıfınızı dönüştürün!”

sloganı da kitabın özünü verir nitelikte. Aynı zamanda, kitabın alt bölümlerini oluşturan 6 adım:

  • 1. adım: Rahatlık Çemberinizden Çıkın (Öğrenme, hayat boyu…)
  • 2. adım: Öğrencilerinizi Tanıyın (Değişen öğrenciler, yeni nesil ve öğrenme gerekliliği)
  • 3. adım: Hedeflerinizi Gözden Geçirin (Söz konusu eğitimde teknoloji kullanımı ise ISTE standartları şart!)
  • 4. adım: Öğrenme Ortamı Tasarımı Yapın (UbD’nin tanıtıldığı, teknolojik uygulamalarla buluşturulduğu bölüm)
  • 5. adım: Sınıfınızı Teknolojiyle Dönüştürün (Denenebilecek uygulama örnek ve önerilerinin olduğu teknolojik araçlar havuzu)
  • 6. adım: Öğrencilerinize Öğrenmenin Sahipliğini Verin (Öğretmenlere, öğrenmenin yaşının olmadığını hatırlatan, öğrencileri dünya vatandaşı olarak yetiştirmenin önünü açan vizyonu sunan bölüm)

Hemen her bölümde, örnek olay niteliğinde (“Öğrenme Günlüğü” kutucukları), öğretmen ya da öğrenci durumlarının örneklenlendiği ve bu örnekler üzerinden olması gerekene yoğunlaşıldığı görülür. Ayrıca, “Yazarın notu” ve “Büyüteç” kutucuklarında yer alan akıl notları da bağımsız küçük parçalar olarak dikkati çekici. Bu kitabın okurları, “öğrenmenin sahipleri” olarak “Sıra Sende” kısımlarında, ilgili bölümlerde verilenlerin uygulama önerilerine kafa yormak zorunda!” Webde Gezin” kutucukları, eğitimde teknolojiyı verimli kullanmak isteyecekler için sürprizli ve merak uyandırıcı adreslerle dolu.

Özünde, doğrudan UbD hakkında bilgi veren bir kitap gibi görünmese de aslında öyle değil! Öğretmen 2.0., UbD’yi ana çerçevesiyle tanıtıyor, gerçek öğretmen deneyimlerinin bulunduğu örnek tasarımlar içeriyor.

tasarımcı öğretmen (sertel altun, nihal yurtseven)

Öznesi doğrudan UbD olan bir kitap. Eğitim sürecinin adım adım tasarıma dönüştüğü bu yaklaşımın nasıl ortaya çıktığı, felsefesi, uygulanma adımları ve yine gerçek öğretmen uygulamalarına dayalı örnekleri içeren bir kaynak. Ben daha çok, uygulamada atladığım bir şey olmuş mudur dikkatiyle okudum.

İşin özü:

UbD, öğrencilerin anlamalarını odak noktasına koymuş ve öğrenmeyi bir keşif süreci olarak kabul eden bir tasarım modelidir. Bu süreçte öğretmenler bir mentör, bir kolaylaştırıcı vazifesi görerek, tasarımlarını ‘sondan başa doğru’ bakış açısıyla şekillendirirken, öğrenciler de bilgiyi sorgulayarak, keşfederek ve yeni ortamlara uyarlayarak kalıcı anlamalara ulaşmaya çalışırlar (Yurtseven, 2016).”

UbD’nin sekiz temel varsayımı” olarak sıralanan maddelere göre;

& 1.Ubd, planlama sürecinde öğretmenleri “amaçlı bir biçimde” düşünmeye yönlendirir:

“Sözü edilen amaçlı düşünme çerçevesinde öğretmenlerin kendi öğretim stratejilerini kullanmalarına ve öğrenci ihtiyaçlarına göre süreci farklılaştırmalarına fırsat tanıyan bir tasarım modelidir.”

& 2.Hedef, öğrencileri, öğrenme sürecinde, “anlama” ve başka öğrenme ortamlarına “transfer edebilme” düzeyine getirebilecek bir öğrenme tasarımının yapılabilmesidir.

“UbD’nin öncelikli hedeflerinden biri öğrencilerde anlamayı, yani büyük fikirler sayesinde anlam çıkarma ve bilgiyi yeni öğrenme ortamlarına transfer etme yeteneğini geliştirmek ve derinleştirmektir.”

& 3. Müfredatla gelen derse özel kazanımlar da UbD mantığı içinde yerleştirilir.

& 4.Öğrencinin gerçekten anladığını gösterecek 6 temel gösterge:

“Anlamanın altı göstergesi olan açıklama, yorumlama, uygulama, bakış açısı kazanma, empati kurma ve kişisel bilgi sahibi olma, anlamanın gerçekleşip gerçekleşmediğinin başlıca işaretleridir.”

& 5.Etkili bir öğretim tasarımı yapmak için, işe ne istendiğinden, yani, “istenen sonuçlar”dan başlamak gerekir.

“Etkili bir öğretim tasarımı ‘sondan başa doğru’ bir sıra izleyerek, uzun vadede istenen sonuçları üç aşamalı bir tasarım süreciyle belirler. Bu süreç, öğretimi kitap takibi ve etkinlik odaklı öğrenmeden ibaret görme gibi varsayımları önlemeye yardımcı olur. Ayrıca istenilen sonuçlar aşamasının öne alınmasının temel mantığı, istenilen sonuçlara uygun bir öğretim süreci planlanmasına olanak tanımaktır.”

& 6.Öğretmenler, tasarımı uygulama aşamasında, planladıkları adımların hayata geçmesinde “yol gösterici” ve “kolaylaştırıcı” işlevini görür.

“Öğretmenler yalnızca içerik aktarıcı ya da etkinlik sağlayıcı değil, anlama koçlarıdır.”

& 7.Süreç içinde geri bildirimler öğrenme açısından önemlidir.

& 8. UbD, öğretmenler için de uygulamaların sürekli gözden geçirildiği ve gerektikçe tasarımlarda iyileştirmelerin yapıldığı dinamik bir eğitim sürecini ifade eder.

Kitapta yer alan, “Tasarım Standartları” ve “Tasarım Ölçütleri”, öğretmenlerin, uygulama öncesinde, kendi tasarımlarını gözden geçirmelerine olanak sağlayacak kontrol listeleri olarak önemli.

Bu blog girdisinin özü ve özeti de burdan olsun:

“UbD’nin özünü oluşturan ‘anlama’, öğrenme etkinliklerinin temel hedefi olarak görülür. Anlamayı odak noktasına alan bir öğrenme ortamı, öğrencinin kısa vadeli başarı elde  etmeyi kolaylaştıracak bir destekten çok, bilgiyi gelecekte karşılaşacağı tüm yeni ortamlara uyarlama yeteneği kazanmasını kolaylaştırır (Wiggins, McTighe, 2011).”

İlgili:

UbD’nin tasarım şablonları ve kavramları için bakılabilir: Tasarım Yoluyla Anlama (UbD)