Tiyatro Türü Olarak Trajedi (Metin-Uygulama)

Trajedi, Dionysos Şenlikleri’nde koro halinde söylenen şarkılardan doğmuştur. Koroyu oluşturan kişiler keçi kılığına bürünerek şarkı söyledikleri için bu oyun türüne “keçi şarkısı” anlamına gelen trajedi (tragos: Keçi +oidie: Şarkı) denmiştir. Başlangıçta sadece bir koronun şarkılar söylemesinden ibaretken giderek oyuncu eklenmesiyle tiyatroya dönüşür. (Sahne düzeni: koro + bir oyuncu.. Zamanla oyuncu sayısı artar.)

trajedi

Kral Agamennon’un, Artemis’in öfkesini dindirmek için kızı Iphigenia’nın kurban edilmesine rıza göstermesi

Trajedi özelliklerinin Iphigenia Aulis’te (Euripides) trajedisinden bir bölüm üzerinde gösterildiği bir örnek:

iphigenia’nın kurban edilmesi kararı!


Aşağıdaki bölümde, renkli olarak eklenmiş notların üzerine gelindiğinde, ilgili satırlarla örneklenen kısa bilgiler görülecektir.

(& TRAJEDİ konu)

Troia (Troya)’ya gitmek üzere. Yunan ordusu Aulis limanında toplanmıştır. Fakat rüzgâr olmadığı için gemiler hareket edemez. Kâhin Kalkhas (Kalhas), rüzgâr çıkması için, kralın, kızı Iphigenia’nın tanrıça Artemis’e kurban edilmesi gerektiğini söyler. Başkomutan Agamemnon, kızını Akhilleus (Aşilyus) ile evlendirmek bahanesiyle Aulis’e çağırır. Sonradan kararından dönen Agamemnon ile bu işe adı karıştırılmış olan Akhilleus. Iphigenia’nın kurban edilmesini önlemeye çalışırlarsa da bazı komutanların ve askerin ısrarı karşısında kızın alınyazısını değiştiremezler.

Agamemnon’a karşı kızı Iphigenia ile karısı Klytaimestra (Klaytemestra) ilkin isyan ederler, yalvarırlar; fakat Iphigenia sonradan düşüncesini değiştirir ve Yunan kadınlarının barbarlar tarafından bir daha kaçırılmamasını ve Yunanistan’ın mutlu olmasını sağlamak için kendisini feda etmeye karar verir. Fakat genç kıza acıyan Tanrıça Artemis, onun yerine bir geyik koyarak Iphigenia’yı kurtarır, Tauris (Toris)’e götürür.

(& TRAJEDİ manzum)

Iphigenia -Bu kadar uzun bir ayrılıktan sonra seni gördüğüm için çok seviniyorum, babacığım!
Agamemnon -Baban da seni gördüğü için seviniyor, yavrum; bu sözleri ikimiz için de söylemiş oluyorsun.
Iphigenia -Sağol. Beni yanına getirttiğine çok iyi ettin, baba.
Agamemnon -Aynı şeyi ben de söyleyeyim mi bilmiyorum, kızım. (Seni yanıma getirttiğime hiç de iyi etmedim.)
Agamemnon – Hem kral, hem de başkomutan olan bir adamın birçok kaygıları vardır. (& TRAJEDİ kişiler)

Iphigenia – Kendini düşüncelere kaptırma. Şimdilik yalnız benimle ol.
Agamemnon – Başka bir yerde değildim ki. Hep seninleyim.
Iphigenia – öyleyse kaşlarını çatma. Sevgili gözlerinin ifadesini değiştir.
Agamemnon – İşte bak. Seni görmekten ne kadar sevinç duymam gerekse o kadar seviniyorum, kızım. (Hiç sevinmiyorum, çok üzülüyorum.)
Iphigenia – Bunun için mi gözlerinden yaşlar dökülüyor?
Agamemnon – Uzun zaman birbirimizden uzak kalacağız da ondan. (Sen öleceksin de ondan.)
Iphigenia -Ne söylediğini hem anlıyor, hem de anlamıyorum, sevgili babacığım. (Beni evlendirmek için getirttiğini biliyorum.)
Agamemnon – Eğer seni sevindirebileceksem, manasız şeyler konuşalım.
Agamemnon – (Kendi kendine) Ah! Susmak elimden gelmiyor, (İphigenia’ya) Pekâlâ!

Iphigenia – Gitme, babacığım. Evinde çocuklarının yanında kal.
Agamemnon – Ben de bunu istiyorum ama yapamıyorum (Komutanlar ve ordu, senin kurban edilmen için beni zorluyor.); işte bundan ötürü acı duyuyorum.

(& TRAJEDİ trajik öge)

Iphigenia – Keşke bu savaşlar, Menelaos (Menelos)’un sebep olduğu bu felâketler olmaz olaydı.
Agamemnon – Onlar daha önce başkalarının başını yiyecek. (Senin ölümüne neden olacak.) Beni öldüren de bu ya!
Iphigenia – Bu Aulis körfezinde ne kadar uzun kaldın.
Agamemnon – Şimdi bile orduyu göndermeme engel olan bir şey var.
Iphigenia – Ah. babacığım! Beni bırakıp da çok uzaklara mı gideceksin?
Agamemnon – Aynı yerde sonradan babanla buluşacaksın, kızım. (Bir zaman sonra Hades’te. yani öbür dünyada buluşacağız.)
Iphigenia – Ah! Ayıp olmasa da ben de seninle gelebilsem.
Agamemnon – Sen de bir yolculuk yapacaksın. (Bir ölüm yolculuğu yapacaksın.) O zaman babanı hatırlarsın.
Iphigenia -Bu yolculuğu annemle mi yoksa yalnız mı yapacağım? (Evleneceğim kimsenin bulunduğu yere beni annem mi götürecek, yoksa yalnız mı gideceğim?) Agamemnon – Yalnız… Anandan, babandan ayrılarak.
Iphigenia -Yoksa beni başka bir eve mi yerleştiriyorsun, baba? (Beni evlendirip, başka bir eve mi yolluyorsun? Agamemnon, buradaki başka ev sözünü mezar anlamına alır.) Agamemnon – Yeter!… Kızların böyle şeyleri bilmemesi gerek.
Iphigenia – iyi bir başarıdan sonra kızına çabuk dön. olmaz mı babacığım? Agamemnon – ilkin burada kurban kesmek lâzım.
Iphigenia – Senin yanında kalıp bu töreni görmek istiyorum.
Agamemnon – Sen iyice göreceksin. Çünkü kutsal suların yanında bulunacaksın. (Kutsal suların yanında kurban edileceksin.)
Iphigenia – Sunağın etrafında dans edecek miyiz, babacığım?
Agamemnon – Ah! Hiçbir düşüncen olmadığı için sana imreniyorum. Haydi artık çadırına gir. Babandan uzun zaman ayrılacağın için öp beni!… Ver elini! Ah. bu yanaklar, bu sarı saçlar!… Phrigialıların (Firigyalıların) şehri ve Helena (Helen) bize ne büyük acılar verdi!… Bırakalım bunları. Çünkü seni okşarken gözlerim yaşlarla doluveriyor. Haydi çadırına gir!…

(& TRAJEDİ diğer özellikler)

trajedi ve trajik olan…

Ölümlü trafik kazaları veya ağır travmalara yol açan acıların derinliğini belirtmek için “trajik” denir ancak, içinde kişinin iradesiyle seçim yapma ve karar süreci bulunmayan hiçbir acı, terim anlamıyla “trajik” gruba girmez. Trajedide, kahraman iki çok önemli değer arasında bir tercih yaparak en doğru kararı vermek durumundadır ve her durumda, tercih etmediğinin hüznünü yaşamaya mahkûmdur. Bu nedenle, trajedilerin sonu acı biter.

Kahramanın yapacağı seçim onun ve oyunun kaderini belirler. Burada trajedi şairinin üstüne düşen görev, en doğru tercihi gösterebilmesidir. Çünkü ondan, toplumsal ve ahlaki değerlerin dışına çıkmaması ve halka en doğru olanı aşılaması beklenir.Bu katı tutum Rönesans sonrası yumuşatılmıştır.(Bu karar alma süreci de yeşil elbiseyi mi alayım, kırmızı olanı mı gibi bir şey değildir!)

Trajedide katharsis/arınma ve eğiticilik esastır.
Trajedi seyircisi oyun süresince kahramanın seçiminden etkilenir ve bu süreci kendi içinde yaşar. Çözümle birlikte manevi bir arınma gerçekleşir. Böylece bir trajedi metni ile hem katharsis sağlanır; hem eğitici, ahlaki bir işlev yerine getirilmiş olur.

İlgili: Kanunî Sultan Süleyman Dörtlemesi’nden

Tiyatro Türü Olarak Trajedi (Metin-Uygulama)
Tiyatro Türü Olarak Trajedi (Metin-Uygulama)
Trajedi , aynı derecede önemli iki seçenekten doğru olanın tercih edilmesi üzerine kuruludur.